Интервјуа

Г. Попоски, каква е климата во регионалните односи на Балканот?

- Сега сме во добра фаза и мислам дека сите можеме да покажеме поинаков лик на Балканот. Најчесто надвор, Балканот се поврзува со конфликти, проблеми, блокади, како и со различни поделби. Сметам дека сега сме во состојба да го промениме ова восприемање. Од неодамна Македонија е претседавач на Процесот за соработка во Југоисточна Европа и  нашата основна порака е да се поддржуваме заемно, се повеќе да се обединуваме и  Балканот да го направиме појасно видлив однадвор.  На тоа треба да се акцентираат сите земји во регионот.  

Ве загрижува ли тоа што се случува во Северно Косово, напрегнатоста на која сме сведоци ?

Ние сме дел од регион во кој тоа што се случува, во различни рамки и конфликти, се одразува врз сите  земји. Нашата цел е такви ситуации да се што може помалку. Не би рекол дека, ако постои некоја криза или проблем во Косово, тоа не би се одразило на останатите земји во нашиот регион. Најдобриот рецепт е да гледаме кон заедничката иднина што стои пред нас. И тоа е Европската Унија. Ако погледнеме кон таа перспектива, помалку ќе бидат и ризиците од проблемите.

Какви се бугарско-македонските односи денес, 20 години по воспоставувањето на дипломатски односи меѓу двете земји?  Зошто продолжува да се комплицирани, а на моменти и прилично напрегнати?

- Мислам дека има многу елементи кои може да придонесат односите меѓу Бугарија и Македонија да бидат извонредно позитивни. Сметам дека Бугарија по своето зачленување во Евроската Унија и НАТО  треба да постане моќен поддржувач на влегувањето на сите останати држави во регионот во тие меѓународни организации. Би сакал да видам повеќе пораки од страна на Бугарија, кои би биле фокусирани врз изградбата на оваа поддршка.  Таа би била најјак знак дека можеме да градиме заедничка иднина.  Во минатото се нагледавме  на многу поделби и конфликти. Мислам дека сега нашите односи треба да се одвиваат во европски дух.  20 години се еден сериозен период и по него би било пологично да видиме дека европската линија доминира врз бугарско-македонските односи. 

Но еве, Скопје и Софија изостануваат од тоа, а билатералните односи  тонат. Зошто е тоа така?

- Многу често се работи за вештачки и искривени претстави. Мислам дека повеќе внимание се обраќа на теми поврзани со делењето и изградбата на одредени искривени позиции и дека недоволно се инвестира во заемната соработка.  Имам предвид дека соработката не оди на ниво граѓански организации, бизнис, општини – простор кој ни отвара многу нови можности. За жал, пред јавноста доминираат други акценти. Понекогаш, спорадични проблеми се претставуваат како основни и водечки. Мислам дека ние имаме добра база врз која да ги градиме односите помеѓу нас како меѓу две европски  држави, кои заемно  ќе се  поддржуваат, почитуваат и со желба иднината да ја изградат во рамките на европското семејство. Еве такви односи  ни се потребни.

Не постои сомневање во тоа, г-не Министре,  но инцидентот од 4ти мај о.г., кога бугарскиот амбасадор во Скопје беше нападнат кога нашата делегација се обидувала да положи цвеќе на гробот на Гоце Делчев, покажува нешто друго, нели ? Како министер за надворешни работи Вие како ги перцептирате сличните инциденти во нашите односи?

- Треба да ви кажам дека на овој случај му беше придаден контекст којшто ги акцентира конфликтите на сметка на соработката.  Важно е да  се свртиме кон конструктивноста. Инцидентите не се добредојдовни во нашите односи. И во Македонија, и во Бугарија треба да се погрижиме акцентот да биде врз линијата на соработка помеѓу нас. Во овој процес нашите амбасади го имаат своето важно место, тие ги изградуваат нашите односи и тоа треба да биде во  фокусот на јавниот интерес. Само тој којшто сака  да  создава  негативна клима во нашите  контакти би имал интерес да предизвикува инциденти независно дали постојат или не.

По овој случај, дали Вие го дискутиравте случајот со Вашиот бугарски колега, министер Младенов?

- Имавме можност да се видиме на меѓународни форуми. Од македонска страна нашата клучна порака беше дека би сакале Бугарија да посвети повеќе внимание на видливата и постојана поддршка за евроатлантската интеграција на Македонија. Тоа би бил многу јак сигнал. На самитот на НАТО во Чикаго зборувавме со министер Младенов и за тоа дека, доколку бугарската поддршка за Македонија се реализира, ќе го скршиме еден од најстарите стереотипи, кои се многу традиционални за сите нас на Балканот – а тоа е дека повеќе си причинуваме проблеми и пречки  отколку што се поддржуваме . Сметам дека имаме потенцијал да направиме промена на тој план за да можеме да си помагаме и соработуваме во реализацијата на нашите заеднички проекти.

Г-дине Министре, Вие знаете дека Бугарија во последниве години секогаш ја поддржувала  Македонија на патот кон НАТО и ЕУ, но нашите односи некако наспроти тоа не успеваат  многу да напреднат...

- Понекогаш ни недостасува еден поширок, поевропски поглед на нештата. Мислам дека тоа е единствениот рецепт за добри билатерални односи – да ги гледаме преку призмата на успехот во европската интеграција и да  сме заедно во европското семејство. Но, понекогаш во таа насока се појавуваат и проблеми. Се чувствува недостаток на позитивни примери за заемна соработка и тоа е сериозен  недостаток.  Постои тенденција вниманието да се фокусира врз проблемите и предизвиците. Затоа, сметам  дека е многу важно пораките да се во европски дух.  Во таа насока можеме многу да направиме – да го подобриме ликот на соседот, подобро да се запознаеме со него. Еве тоа треба да биде доминантно помеѓу нас.

Но случајот со македонскиот филм „Трето полувреме“ не  е таков. Во него Бугарија е покажана како фашистичка држава. А тоа  пречи на европскиот дух на нашите односи, за кој вие зборувате, не мислите ли?

- Не можам да коментирам нешто што не сум го видел. Од она што знам за овој филм е дека станува збор за една љубовна историја претставена во извонредно трагичен период од историјата, што се однесува на Втората Светска војна и  Холокаустот. Не сметам дека филмската уметност треба да се одразува  на нашите односи во иднина. Во секој случај, тие мрачни глави од историјата не треба да бидат причина за одбегнување на зближувањето меѓу државите. Кога држави како Франција и Германија,   на пример, успеале да надминат слични проблеми и станале основувачи на заедничката европска идеја, тоа означува дека треба и нас да не инспирира  да направиме повеќе за заемната соработка. Треба да оставиме сите елементи како филмска индустрија, култура и уметност да се одвиваат по својот пат.  Но, тоа што треба да биде наша заедничка цел е политичките  решенија да се земаат врз основа на заедничките интереси, а не врз искривени претставувања за пријателска или непријателска позиција кон некого.  Најважно за нас е да се концентрираме врз иднината и тоа ќе ни ги изгради мостовите. 

Каков е во Македонија одгласот од изјавата на премиерот Бојко Борисов дека доколку Бугарија биде запрашана за името  „Северна Македонија“,  нашата земја ни би била согласна поради што тоа би можело да предизвика територијални претензии од страна на Скопје ? Како вие како надворешен министер би реагирале на таква изјава?

-Мислам дека во моментот во кој на Република Македонија и е наметнат нелогичен спор, притоа без никаков основ, и кога тој спор се злоупотребува за поширока опструкција и блокирање на Македонија, нема никаква потреба од дополнително проблематизирање. Македонија е ставена во една ситуација во која Грција непринципиелно и вон правните рамки ја блокира перспективата на нашата земја да се интегрира во НАТО и во ЕУ. Ова не само што не се базира врз заедничките интереси, туку и многу пречи. Тоа е констатирано во одлуката на Меѓународниот суд на правдата. Во тие услови  секое  дополнително комплицирање на ситуацијата задава тешкотии. Сметам, дека секој добронамерен може да придонесе само ако  предлага начини за дополнителна интеграција, а не за опструкции на процесот.  Во таа смисла, Република Бугарија не би требало  да ја изградува својата позиција врз основа на оспорување и блокирање на македонската интеграција. Затоа, би сакал да видам пораки што ќе бидат базирани на конкретна поддршка, на позитивен тон и на зголемувањето на комуникацијата помеѓу нас.  Ние тоа  го сакаме.  Дали Грција, преку својата политика на спротивставување и опструкции на интеграцијата на Македонија, де факто дава тон за можноста, врз слична база, да се гради надворешно-политичка позиција и таа да станува атрактивна за други држави, е посебно прашање. Не треба да дозволиме тоа да биде доминантна тенденција. Треба да изградиме обединета  позиција дека сите ние имаме заеднички интерес да си помагаме меѓу себе и што е можно побрзо да станеме дел од европското семејство. Бугарија има многу добра позиција да биде мотор на една таква политика.  Навистина жалам што Грција ја испушти можноста уште од моментот кога Македонија ја објави својата независност да стане шампион во евроатлантските структури. Погледајте, на пример,  што прави една Финска за Естонија. Тоа е инвестиција која секогаш може да се врати. Мислам, дека Република Бугарија  има можност по влегувањето во ЕУ да ја преземе улогата на мотор во интеграцијата во ЕУ на Западниот Балкан. И јас би сакал токму тоа да го видам во бугарската надворешна политика. Со тоа сите во регионот ќе добиеме.

Пред некое време, македонски аналитичар изјави дека не би било лошо Бугарија да влезе во спорот за името меѓу Македонија и Грција за да покаже колку  е апсурдно грчкото настојување. Како гледате на слична можност? 

- Грција многу долго гради имиџ на земја која ја блокира интеграцијата на својата соседка. Би сакал тоа време да можеше да се врати,  овој имиџ да не постои. За жал, минатото не се враќа. Но иднината е таа, на која можеме да влијаеме. Најдобро за иднината на Грција, и  посебно во условите на сериозна економска криза, која виси над Европа, би  било таа Европа да гради имиџ на конструктивен партнер, кој ја поддржува интеграцијата на регионот, а не на таков кој ја блокира.  Дополнителните елементи во овој крајно ирационален спор, користени  како образложенија за блокирањата се непродуктивен приод.  Мислам дека Бугарија може да ја подобри својата позиција со внесување на позитивен фактор, елемент од разум од гледна точка на држава, член на НАТО и ЕУ.  А тоа, што кажувате, дека спорот е апсурден е сосема точно. И мислам дека никој разумен човек денес нема да  се согласи дека  причините се логични.  Во последниве 20 години во Атина се изгради еден мит дека постоењето на независна Република Македонија претставува закана за безбедноста и територијалниот интегритет на Грција. Ова не може да се дефинира на друг начин  освен како глупост.  Во истото време, во денешниот  контекст, ние заедно споделуваме заеднички интереси и дејствија во полето на безбедноста. Не заборавајте дека Република Македонија е контрибутор во мисијата на ИСАФ во Авганистан каде заедно со делови од армиите од нашиот регион учествува во заедничка мисија.  Во рамките на општата европска политика за безбедност постои една општа бригада од Југоисточна Европа каде македонски, бугарски, грчки и војници од другите земји од регионот  учествуваат во една заедничка воена мисија.  Тоа е голем симболичен  пример. Пред 100 години армиите на овие држави  може  да се бореле меѓу себе и нашите народи да страдале од тие војни и  рушевини. Но денес, можеме да бидеме заедно под една команда и да ги штитиме заедничките и регионалните интереси.  Споредете ги овие две состојби на нештата со оној мит и глупост за блокирање на Република Македонија од страна на Грција. Гледате за каков контраст станува збор.

Пред некое време, поранешниот српски претседател Борис Тадиќ предложи Белград да посредува меѓу Скопје и Атина за спорот за името на вашата држава. Може ли некој од соседите на Македонија да учествува во решавањето на овој проблем?

- Не мислам дека некој од регионот би имал главен придонес и би се вклучил во еден крајно  ирационален  проблем. Од изминатите 20 години стана јасно дека клучот за решавање на проблемот е во Атина,  кај тие кои ги носат одлуките таму. Ако тие успеат да ги надминат стереотипите за победници и победени, ако се откажат од блокирањето, јас сум сигурен дека тоа би бил единствениот пат Грција да изгради подобра позиција во иднината. Овој тип на проблеми може да се надмине со промена на менталитетот  на тој кој го создал. Не може да се бега од реалноста.  А таа е дека Република Македонија постои и ние сме дел од една заедница каде доминантни треба да бидат почитувањето на правото и на демократските принципи.

 

Извор : Неделник „ТЕМА“

Новинар: Николај Крстев, БНР

 

 

Македонија го започна својот независен пат во деведесеттите години на начин кој многу ветуваше. Додека Балканот беше раскрвавен од сите страни, новата земја која изникна од поранешната југословенска провинција успеа да ги направи своите први чекори во мир и да напредува со добар ритам на развој на новите демократски институции. Младата република на почетокот од деценијата го надмина тешкиот период на судири од етничко-религиозна природа меѓу Македонци и Албанци, благодарение на дијалогот и политичките реформи.  

И покрај тоа, две децении подоцна земјата е заглавена. Грција става вето на нејзиното членство во НАТО и ЕУ. Атина приговара оваа соседна земја да се именува “Република Македонија” сметајќи дека таквата деноминација ќе ја одржи отворена вратата за евентуални идни територијални претензии од страна на Скопје кон хомонимната грчка провинција. Европската комисија, која три години последователно препорачува да се отворат пристапните преговори со Македонија, од друга страна, жали што има застој во процесот на реформите. И, по периодот на одржливиот економски раст, Македонија значително забавува и бележи процент на невработеност од преку 30%.  

Во неодамнешното дадено интервју во Мадрид, македонскиот министер за надворешна работи, Никола Попоски ги оцени како “бесмислени” стравувањата на Атина во однос на евентуални територијални претензии. “Македонија на експлицитен начин изјави дека нема претензии кон ниту еден од нашите соседи. Во овие години, ги прифативме и почитувавме нашите обврски и покажавме широко ниво на флексибилност. Направивме отстапки како што се промената на знамето и реформите во Уставот. Но има работи кои се косат со основните демократски принципи. Името на една држава единствено може да биде определено од граѓаните на самата држава. Јазикот, културата, идентитетот се елементи кои не можат да бидат наметнати од надвор. Грција прифати една и единствена обврска: да не ја попречува нашата интеграција во меѓународни организации. И истата не ја почитува”, потврдува Попоски.

Всушност, минатиот декември Меѓународниот суд на правдата ја осуди Атина заради неисполнувањето на обврската да не ја попречува интеграцијата на својот сосед во меѓународните институции, која беше преземена со Времената спогодба потпишана во 1995. Но, од тогаш, грчкиот став не е променет и спорот се наоѓа на мртва точка.    

"За жал, економската криза ја троши сета енергија на грчките лидери. Нема простор за посветување за случајот со Македонија. Ние продолжуваме да бидеме отворени за дијалот. Односите меѓу двата народи се добри. Истото важи и за трговските односи. Македонија е можност, не закана за Грција", нагласи Попоски.

На внатрешен план, македонското општество беше потресено минатиот април заради жестокиот настан со предзнак на етничко насилство. Група вооружени убијци убија пет лица со македонско потекло кои беа на риболов на едно езеро во близина на Скопје. Настанот ги разбуди старите духови. "Случајот имаше многу последици заради неговата бруталност", коментира Попоски. "Некои лица настојуваат преку терористички активности да создадат меѓуетнички, меѓу религиозни нарушувања. Идентификувавме поединци кои имаат намера да дестабилизираат. Но, случајот треба да се разгледува во соодветен контекст. Доколку се гледа во перспектива, не постои ниту една политичка сила во нашата земја која ја подржува таквата стратегија. Не можеме да ја исклучиме можноста дека и во иднина ќе има поединци кои ќе промовираат радикална агенда. Но, нема никаква политичка основа за таквата поддршка. Ситуацијата може да биде малку поразлична во други соседни земји, но во суштина, агендата на радикалните импулси исчезнуваат во регионот.

новинар: Андреја Ризи,

одржано за време на работна посета на МНР Никола Попоски на Мадрид, на 12.06.2012

Николај Крстев: Министерот за надворешни работи на Република Македонија, Никола Поповски, изјави пред бугарското национално радио дека Скопје сака да има сериозен партнер во Атина за да се се реализираат односите меѓу Македонија и Грција и да се најде решение на спорот за името на поранешната југословенска република.

МНР Попоски: Која и да биде идната влада од страна на Република Македонија ќе има исклучително посветен и одговорен однос да одиме кон остварување на заедничките цели – надминување и оставање во историјата на споровите и поделбите и градење на иднина во која ќе имаме посветли и заеднички нешта кои ќе не спојуваат.

Николај Крстев: Сигуро со постабилна Грција ќе има и посериозно место за решавање на проблемите во односите со Македонија

МНР Попоски: Една посигурна, постабилна, побезбедна, економски попросеперитетна средина во нашиот регион не може да се изгради без постабилна и просперитетена Грција.

Николај Крстев: Како ги гледате денес бугарско-македонските односи? После 20 години тие изгледа како да стануваат ислкучително сложени, г-дине министре!

МНР Попоски: Мислам дека има многу елементи кои би требало односите меѓу Бугарија и Македонија да ги направат да бидат исклучително позитивни. Сметам дека фактот што Бугарија веќе успеа да ги затвори поглавијата со влегување во НАТО и ЕУ треба да и’ овозможи една етапа во која ќе биде еден силен подржувач за влегување на сите останати земји од регионот. Тука е вклучително  и Македонија. Би сакал да видам повеќе пораки кои ќе се фокусираат на оваа поддрша и сметам дека тоа би било најсилен знак за тоа дека можеме да градиме заедничка иднина. Во минатото сме виделе многу поделби и конфлики и многу опонирања и спречувања. Сега мислам дека можеме навистина да покажеме дека сакаме поддршката и релациите да се развиваат  во европски дух. Тоа би сакале да го видиме,  20 години се сериозен временски период и после 20 години мислам дека би било многу логично да видиме дека европската димиензија е таа која ќе доминира во бугарско-македонските односи и секако во односите на билатерално ниво меѓу сите земји во регионот.

Николај Крстев: Донекаде Софија и Скопје заостануваа во своите односи. Иако се блиски држави една до друга тие заостануваат и некако како да гледаме некакво тонење на нашите односи!

МНР Попоски: Мислам дека премногу внимание се посветува на можноста за поделба и за градење на некави перцепирани позиции а не доволно се инвестира во конкретна соработака. Кога зборувам за конкретна соработка - зборувам за соработка на ниво на граѓаните, на ниво на бизнисите, на ниво на општините. Тоа поле ни отвара многу големи можности. За жал не секогаш е така во рефлексиите кои излегуваат во јавноста, и некогаш некои сосема спорадични димензии се презентиураат како главни. Јас мислам дека ние имаме многу добра база  - односите кои ги градиме меѓу нас да бидат односи помеѓу едни две европски држави кои меѓусебно се почитуваат и подржуваат и кои сакаат да градат иднина во рамките на едно европско семејство.

Николај Крстев:  Меѓутоа, пред неколку седмици вербално беше нападнат дури и бугарскиот амбасадор во Скопје. Како Вие како министер го примивте тоа што се случи?

МНР Попоски: Сметам дека беше дадена една конотација која не соодветствува со реалноста. Веројатно некој има потреба да ги акцентира како конфликтни било кои полиња на соработка. Мислам дека тоа што е клучно е дека можеме да се однесуваме во еден конструктивен однос. Не сметам дека било какви инциденти се добредојдени во нашите релации. Тоа што е клучно е дека и во Македонија и во Бугарија треба да обезбедиме можност за да се акцентираат полињата за соработка. Тука секако дека нашите амбасади имаат можност да ги градат тие реалции и доколку тоа биде во фокусот на она што е од јавен интерес секако дека нема да се остави простор за креирање на таква клима.

Доколку некој сака да креира клима која е негатвивна, секако дека би имал интерес да нагласува инциденти, постоечки-непостоечки, потребни-непотребни и така натаму.

Николај Крстев:  После тој инцидент Вие се слушнавте ли со буарскиот министер за надворешни работи, г-дин Младенов?

МНР Попоски: Ние имавме можности да се гледаме често и на мултилатералните форуми. Во секој случај тоа што беше клучна наша порака, и јас ја повторив и на Самитот во Чикаго – е дека би сакале да ја видиме Бугарија - да посвети поголемо внимание на поддршката на интеграциите – европските и евроатланските -  на Република Македонија,  и дека на тој начин би се пратил еден многу силен сигнал дека таа подршка е видлива и е константна.

Николај Крстев: Г-дине министре, вие знете дека меѓу Бугарија и Македонија секогаш, да кажеме - постоеле добри односи. Софија секогаш го подржуваше Скопје на сите меѓународни инцијатаиви, и меѓународни оганизации како што се  НАТО, ЕУ, но некако се чини како нашите одоси да не можат да напреднат толку многу?

МНР Попоски: Некогаш ни недостасува и едно пошироко видување, односно едно видување кое е повеќе европско. Мислам дека тоа е единствениот рецепт за успешни билатерални односи: доколку ги гледаме нашите релации низ призмата на успехот кој може да го имаме, доколку сме заедно во евроспкото смејество. Тука некогаш знае да ни се појави некој недостаток. И тука можеме да ја изградиме, да ја подобриме сликата за соседот и подбро да се запознаеме. И тоа да ни биде доминантната линија за соработака.

Николај Крстев: Ете тој последниот случај со филмот во кој Бугарија е претставена како фашистичка држава - тоа како да му пречи на европскиот дух во односите меѓу Софија и Скопје.

МНР Попоски: Не можам да Ви кажам  една констатација за филм кој не сум го видел.  Од она што го знам е дека се работи за една љубовна сторија која е снимена во еден исклучително трагичен период од историјата и кој се однесува „де факто“ на Втората светска војна и на Холокаустот. Не сметам дека во никој случај тоа треба да биде филмската уметност која да ги одразува односите во иднина. Во секој случај тие мрачни поглавија од историјата мислам дека тие не треба да бидат причина за избегнување на зближувањето помеѓу државите. Доколку тоа успеале да го надминат земји како Франција и Германија - тоа што треба да ни биде главна водилка – е политичките одлуки да ги носиме базирани на зедничкиот интерес - а не на креирана перцепција на пријателски или непријателски став кон некого.

Николај Крстев: Како одекна во Република Македонија искажувањето на бугарскиот премиер Бојко Борисов, од пред една седмица, кога тој изјави дека Бугарија ако биде прашана  за името Северена Македонија – дека таа не би се согласила - затоа што тоа би можело да носи територијални претензии кон Бугарија. Како Вие како министер го примате тоа искажување.

МНР Попоски: Мислам дека во актуелната ситуација во која  на Република Македонија и е наметнат еден целосно нелогичен спор, без било каква основа, и тој спор е злоупттребен за да се наметне едно продолжено блокирање и опструкција – нема никаква потреба да се додаде некој кој дополнително би го опструирал.

Ние сме во една ситуација во која Грција непринципелно и надвор од правните рамки ја блокира македонската перспекрива за интегрирање во НАТО и во ЕУ.  Тоа не само што не е базирано на зеднички интерес туку е и многу штетно и е надвор од правно преземените обврски. Тоа го констатираше и Меѓународниот суд на правдата. Сметам  дека секој добронамерен би можел да придонесе само ако промовира пристап на дополнителна интеграција  - а не на дополнителна опструкција. Во Република Бугарија – таа би требала да гради некоја си своја позиција врз основа на можноста за оспорување или блокирање на македонските интеграции. Јас би сакал да видам пораки кои ќе бидат базирани на конкрена поддршка на еден позитивен тон, на една зголемена комуникација помеѓу двете држави. Тоа се пораките кои ние би сакале да ги видиме. Мислам дека не смееме да дозолиме тоа да стане доминантна линија. Бугарија има многу добра позиција да биде еден промотор на една таква политика. Мислам дека РБ има можност сега по стапувањето во Европската Унија 2007 - да има една улога на врвен промотор на тие интеграција. Јас би сакал да видам во бугарската надворешна политика - таа можност да се биде исклучително значаен промотор на натамошни интеграции на Балканот во ЕУ - да добие поприоритетно место.

Николај Крстев: Еден македонски аналитичар изјави пред неколку дена дека нема да биде лошо Бугарија да се вклучи во спорот за името меѓу Грција и Македонија за да покаже колку е апсурдно грчкото инсистирање за името. Како се однесувате кон една слична можност?

МНР Попоски: Грција во многу долг временски период изгради имиџ на база на блокирање на својот сосед во интеграцијата.

Јас поскувам да можевме да го вратиме тоа и тој имиџ да не постоеше. За жал минатото не можете да го смените. Тоа што можеме да го смениме е иднината. За иднината мислам дека за Грција ќе биде најдобро, особено во услови на една сериозна економска криза со која се соочува Европа, да гради имиџ на конструктивен партнер и на партнер кој го подржува регионот во интеграциите а не кој го блокрира. Сметам дека додавање на елементи во еден таков крајно ирационален спор кој се користи како објаснување за блокадите е непродуктивен. Тоа што може да го направи Бугарија пак е - да донесе еден елемент на разум од аспект на земја члена  во НАТО и ЕУ на исто ниво како што е Грција, и може да изгради еден имиџ на промотор - на шампион во промовирањето на интеграциите на сите земји кои што денес сеуште не се чланки на НАТО и ЕУ во нашиот регион.

Тука ја гледам најголемата можност. Мислам дека никој разумен човек денес не може да ви каже  дека она на што се базира спорот е логична или оправдана причина.

Видете, беше изграден став пред 20 години дека политички РГ може да профитира од опструкциите врз РМ.  Врз основа на тој став се изгради еден мит дека независна Македонија претставува закана за безбедноста и за територијалниот интегритет на Република Грција.

Тоа не може да се дефинира поинаку – освен како глупост.

А особено не во денешниот контекс во кој ние делиме заеднички интерес и во кој ние дејствуваме фактички на безбедносен план заено. Немојте да заборавиме дека РМ е контрибутор да речеме во ИСАФ мисија во Авганистан, каде што заедно со војските од сите земји практично во регионот контриубуира во извршување на една заедничка мисија. Ние сме денес на едно ниво на кое и во рамките на заедничката европска безбедносна  политика постои бригада на ЈИЕ каде што македонски, бугарски, грчки и војници од другите земји од регионот заедно учествуваат во едена воена единица. Мислам дека тоа е врвен симболизам - дека доколку пре 100 години војските од овие држави меѓусебно војувале – и фактички сме пателе од тие војни и разрушуавања - ние денес можеме да бидеме заедно под иста капа и да браниме зеднички регионални интереси.

Значи видете ја оваа слика и споредете ја со оној мит и онаа глупост за блокирање на Република Македонија од страна на Република Грција. Каков контраст е тоа?

Николај Крстев: Многу Ви благодарам г-дине министре.

МНР Попоски: Јас сакам да Ви се заблагодарам за оваа можност. Јас мислам дека е  исклучително значајно да бидеме отворени едни кон други, да разговараме и за проблемите и за нештата кои не спојуваат и на тој начин да ги градиме мостовите меѓу нашите земји .

 

  • Како ги оценувате билатералните односи меѓу Република Македонија и Руската федерација? Во каква насока сметате дека би требало да се развиваат односите меѓу двете земји?

Република Македонија и Руската федерација имаат традиционални пријателски врски коишто бележат тренд на постојано унапредување. Ние би сакале тие да добијат нов квалитет и уште поголема динамика и значење. Со Русија имаме добра соработка во повеќе области, кои се поткрепени и со повеќе меѓусебни договори што досега се потпишани и тоа во различни области од меѓуресорската соработка. Што значи дека има соодветна и потребна правна рамка и веќе изградена основа за уште поголем развој и динамизирање на односите во сите полиња од заемен интерес. Имаме соработка во областа на транспортот, во културата, каде што имаме манифестација отворени денови на македонската култура во Москва, а руски уметници работат и на македонски проекти, во образованието постои соработка меѓу универзитетите од двете земји, во спортот каде што многу играчи, тренери и спортски работници од Русија кои оставиле траен белег во македонскиот спорт. Она што следно треба да го направиме е овие одлични политички и општествени односи на соработка да ги развиваме уште повеќе и на економски план, каде што имаме соработка, но јас сум цврсто убеден дека може уште повеќе да ја унапредиме и интензивираме. Верувам дека постојат многу можности и потенцијали односите меѓу двете земји во иднина да продолжат да се продлабочуваат во сите сектори. Русија е една од првите земји коишто ја признаа Република Македонија под уставно име, ние сме благодарни за тоа, високо го цениме, и тоа имаше големо значење за нашиот државен развој, како и за развојот на меѓусебните односи.

  • Познато е дека во јуни 2012 година во Санкт Петербург ќе се одржи економски самит. Дали е предвидено Вашето учество на овој собир? Во врска со ова, дали очекувате подобрување на соработката во економската сфера меѓу двете земји?

Да, следната недела ќе престојувам во посета на Руската федерација, каде што јас и поголема владина делегација во четири дена ќе присуствуваме и ќе се обратиме на бизнис-форуми во четири градови, Москва, Владимир, Нижњиј Новогород и Санкт Петерсбург. Оваа посета на Русија ќе претставува одлична можност да ги претставиме економските и инвестициските потенцијали на македонската економија пред руските стопанственици и учесниците на овие форуми. Верувам дека настаните ќе бидат искористени и за остварување директни средби со руски компании на кои ќе разговараме за можностите за конкретни инвестиции во Македонија. Сметаме дека постојат огромни потенцијали за продлабочување на економската соработка меѓу Македонија и Русија, како на меѓудржавно ниво кое е доста значајно и по обем и по квалификации, така и во доменот на приватните инвестиции кои се особено битни и за нашиот развој и за оплодувањето на капиталот на рускиот приватен сектор. Она што можам да го истакнам е дека оние инвеститори кои имаат намера или, пак, ќе се одлучат да реализираат бизнис во Македонија ќе наидат на пријателски ориентирана влада која има разбирање за нивните потреби и која ќе биде значаен партнер во создавањето атмосфера за квалитетно водење бизнис. Тие ќе се најдат во стабилно и предвидливо опкружување, со стабилен банкарски систем, со низок јавен долг, кој е четврт најмал во Европа, а проекциите за раст на сите релевантни фактори говорат дека Македонија ќе има највисок процент на раст од сите земји во регионот. Тоа се добри услови и треба да се искористат.

  • Што прави македонската влада за привлекување на странските инвеститори, во таа смисла и на инвеститорите од Русија?

Република Македонија го привлече вниманието на светската инвеститорска заедница со нејзиниот брз и сигурен поход кон првите позиции на најреформски ориентирани земји, во последните пет години, од кои во минатата година бевме рангирани на третото место. Според угледниот Doing Business, во последните пет години се наоѓаме меѓу најголемите реформатори во светот, а по извештајот на Светската банка за 2012 година Македонија сега се наоѓа на 22-та позиција во светски рамки, меѓу 183 земји, и е највисоко рангирана во однос на која било транзициска економија од Југоисточна Европа и пред 19 земји-членки на ЕУ, а пред шест години бевме на 96 место на вкупната листа. Имаме значаен напредок и на листата на Индексот за условите за водење бизнис на Forbes и Индексот на економски слободи на Wall Street Journal & Heritage Foundation. Овој резултат не е случаен, тој се должи на многу работа и постојани реформи. Во изминатите шест години спроведовме серија реформи за унапредување на деловната клима во Македонија. Ние ги препознавме главните бариери за водење бизнис и пристапивме кон намалување на даночното оптоварување и темелни административни и регулаторни реформи. Воведовме единствена стапка од само 10% на персоналниот данок на доход и данокот на добивка. Ја ослободивме од оданочување задржаната добивка, која доколку фирмите не ја распределат како дивидента тогаш за неа не треба да плаќаат данок, и тоа право може да го користат во неограничен број години и во неограничен износ. Етапно ги намалуваме социјалните придонеси за една третина. Во насока на намалување на административниот и регулаторниот товар за водење бизнис, во неколку фази беше спроведен и проектот регулаторна гилотина, со кој се поедноставија дел од прописите и се укинаа несуштинските обврски за бизнисите. Воведовме едношалтерски систем во царината и даночната администрација, донесовме мерки во делот со управување со градежно земјиште, со што е поедноставена постапката за градење, намалени се комуналиите, воведовме субвенции за тур-операторите, како и други реформи кои многу позитивно влијаат на бизнис-климата во Република Македонија. Врз основа на подобрената бизнис-клима и активностите за промоција на Република Македонија како атрактивна бизнис-дестинација, успеавме да привлечеме познати странски компании во технолошко-индустриската развојна зона во Скопје. Меѓу компаниите коишто се присутни таму е и руската компанија Протек груп. Воедно, отвораме уште три технолошко-индустриски развојни зони од кои едната во Штип, во источниот дел од земјата, потоа во Тетово, во северозападниот дел до земјата, како и уште една во близина на главниот град Скопје. Во овие зони нудиме низа поволности, како што е ослободување од данок на добивка и данокот на доход во првите 10 години, потоа даночно ослободување на реинвестираната добивка и ослободување од административни такси, а во зависност од висината на инвестицијата, македонската влада дава субвенција за уредување на земјиштето, кое се дава под закуп под поволни услови за период до 99 години. Воедно во овие зони владата обезбедува и инфраструктурни погодности, како што е бесплатно приклучување до гас, електрична енергија и комунално поврзување.

Од аспект на пристапот до потрошувачи, она што е значајно за инвеститорите е дека преку потпишување договори за слободна трговија со Европската унија, земјите-членки на ЕФТА, ЦЕФТА, како и билатералните договори со Турција и Украина, успеавме да го надминеме проблемот на мал пазар и сега оние кои инвестираат во Република Македонија, а јас се надевам дека ќе има што повеќе и руски компании, практично имаат пристап до пазар со повеќе од 660 милиони потрошувачи. Практично, освен со Русија имаме договори за слободна трговија со сите држави на континентот Европа.Верувам дека сите овие аргументи ќе предизвикаат интерес кај руските инвеститори да ја разгледаат Македонија како следна дестинација за проширување на својот бизнис.

  • Кои сфери на македонската економија сметате дека би можеле да бидат најпривлечни за странскиот капитал?

Има повеќе области кои-што се интересни за странските компании. Она што е карактеристика за изминатиот период е присуството на познати брендови, едни од најголемите светски компании од автомобилската индустрија како што се Џонсон Мети од САД, Џонсон контролс од Велика Британија, Кромберт и Шуберт и Дрекселмејер од Германија, Мадерсон од Индија, Текнохозе од Италија, како и други компании како Кемет електроникс од САД, Еинфлоу од Швајцарија и други коишто дојдоа во Македонија. Но, тоа е само еден сегмент. Македонија располага со природни потенцијали во доменот на земјоделството и производството на храна, верувам дека согласно со искуството руските граѓани се запознаени со квалитетот на нашите земјоделски производи и на нашето македонско вино. Потоа наоѓалишта на минерални суровини, каде што Русија има големо искуство и квалитет во светски рамки, може да биде предмет на интерес. Се разбира тука се и можностите за инвестиции во енергетиката и патната инфраструктура. За нас е значајно доколку би можеле да оствариме поконкретна соработка со Русија во енергетиката, знаеме што значи Русија во енергетиката, во технологијата и во кадарот кој е оспособен за вакви области. Тука многу би значела проширена соработка, имајќи предвид дека веќе нашите две земји постигнаа начелен договор со кој би се регулирал клириншкиот долг кој Руската федерација го има кон нас уште од времето кога бевме член на поранешна Југославија, што значи дека тоа порамнување би можело да се ефектуира преку изградба на гасовод на приоритетниот магистрален правец Клечовце - Штип - Неготино - ТЕЦ Неготино - Кавадарци, кој е главна гасоводна артерија во нашата земја. За оваа тема, за време на посетата ќе биде потпишан и меморандум за соработка меѓу нашата гасоводна компанија и руски Стројтрансгас, кој дава можност за продлабочување на соработката и напредок во процесите. Инвестираме многу во образованието, даваме 6% од БДП за инвестиции во образование, особено во продуцирањето нови кадри во сферите на техничките науки и информатичко-комуникациските технологии, даваме бесплатни учебници, отворивме факултети речиси во секој град. Тоа се области каде што постојано има интерес за инвестиции и за нас е многу значајно да се создава соодветна работна сила која ќе одговори на потребите на инвеститорите. Една од стратешките области како што напоменав претходно е и производството на вино коешто е веќе присутно на рускиот пазар, а се разбира тука е и туризмот како значајна гранка на македонската економија.

  • Какви чекори сте подготвени да преземете за привлекување на туристите од Русија? Може ли да се очекува директна чартер-врска Скопје – Москва во блиска иднина?

Веќе трета година по ред носиме одлука со која се укинуваат туристичките визи за руските државјани за период од 6 месеци, а оваа година донесовме одлука еднострано да ги укинеме визите за руските граѓани за период од 1 година. Покрај она што претставува редовна туристичка понуда, сметаме дека ова е дополнителен чекор за привлекување на руските туристи во Македонија. Нашата земја располага со големо културно и природно наследство коешто е интересно за руските туристи и ние работиме тоа да стане подостапно за нив. Со Руската федерација ги имаме потпишано сите спогодби од сферата на авиосообраќајот и нашите претставници работат на изнаоѓање руски партнери со кои би се воспоставила и директна чартер-линија. Покрај природните убавини, езерата, планините, одличната храна и вино, во Македонија има и бројни археолошки наоѓалишта од различни периоди на историјата, како и едни од најстарите православни манастири кои вреди да се посетат.

Извор: неделен весник „Капитал“

 

Опозицијата очигледно нема поим од странски инвестиции и како тие се пресметуваат. Слободно може да ме консултираат, па и со други стручни лица да дојдеме до некој заеднички јазик за тоа, вели министерот за странски инвестиции Веле Самак во неделното интервју на Радио Слободна Европа.

Господине Самак, на почетокот на оваа година најавивте дека очекувате ова да биде позитивна година на планот на привлекување на нови странски инвестиции. Половина година веќе измина, какви се резултатите досега?

Значи она специфично кое го увидовме на почетокот на годината е дека доста проекти каде Македонија беше влезена во тесен круг, наближуваа на една позитивна одлука за Македонија. Веќе имаме неколку најави во тој контекст, прво германската фирма Дракселмајер најави, потоа белгиската фирма Ван Хоол, па проширувањето на Џонсон Мети пред некое време и уште неколку други фирми кои момeнтaлно ги завршуваат, имаат направено, ни имаат кажано за тие најави, но се уште не се објавени во јавноста и ги привршуваат тие финални детали. Истовремено стекнати сме со низа нови проекти, каде Македонија пак е влезена во тесен круг. Пред неполн месец имавме посети од германски фирми, од кинески и од француски фирми кои ни имаат највено дека ние сме една од првите две земји за кои тие моментално размислуваат и очекуваат одлука во текот на летото или до крајот на годината. Се надеваме дека оваа криза што за жал се уште владее низ цела Европа нема да доведе до некој нов шок како што тоа беше во 2009-та, затоа од аспект на конкретни проекти гледаме доста позитивен тренд и најава за нови.

Аналитичарите забележуваат дека во Македонија инвестициите се мерат во милиони, а во соседството во милијарди. Зошто има една таква ситуација?

Значи не знам за кои аналитичари спечифично зборувате, некој од опозицијата исто ги имаат правено тие споредби. Факт е дека мора да се споредува, што се вели народски, не баби и жаби, туку релевантни работи. Секогаш се споредува ниво на странски инвестиции како процент од БДП, затоа што да не дојдете до ситуација да споредувате две економии со иста популација, а различен степен на развиеност. Од тој аспект ние одиме во прилично позитивен тренд и добро се рангираме и затоа има разлика меѓу милионски инвестиции кај нас и во милијарди, иако не секаде во милијарди искрено во регинот, во некои земји нормално кои се далеку поголеми економии од Македонија. Но како процент од бруто домашниот производ, тука котираме се уште доста позитивно, се уште добиваме некои проекти, т.е фирмите носат позитивни одлуки за Македонија во споредба со овие поголеми земји, така да трендот е доста позитивен за нас.

Во 2010 на пример, само Хрватска и БиХ се под нас, Црна Гора е апсолутен рекордер каде има 900 евра странски инвестици по жител. А еве Црна Гора, Албанија се слични по структура на нас, а доколку би се мереле со нив ние сме навистина долу?

Пак ќе ја наведам таа споредба, споредувате баби и жаби. На пример, ако ја земете Македонија со два милиони жители и Словенија со два милиони жители и ако двете земји имаат 100 милони директни странски инвестиции, тоа е многу подобар ефект за Македонија, отколку за Словенија од проста причина што развиеноста во Словенија како економија е многу поголема, значи секогаш инвестициите се сметаат како еден вид на капитални инвестиции во економијата и реална мерка е процентот на влезот на тие странски инвестиции од БДП-то, а не по жител, затоа што жителот во една земја и во друга земја со иста популација може да има различна продуктивност, значи тие се неспоредливи рамки. Е сега, во контекст на тие бројки што ги споменавте, иако не ги знам лично, треба да земете предвид што реално нам ни конкурира и кои се реално тие интереси за инвестирање.

Во Црна Гора речиси и да нема интерес за производни погони, оние типови на инвестиции на кои ние сме најмногу фокусирани затоа што реално тука ни е најдолгорочниот потенцијал во Македонија, да најдеме место за вработување на сите оние кои денес се невработени, а имаат искуство од индустријата. Во голем дел тие инвестиции, ја споменавте Црна Гора, особено таму се во недвижнини, во хотели, во градежништво и тн., работи кои по број на капитал се огромни, но по број на долгорочен принос и прилив за земјата и зголемување на продуктивноста немаат толкав ефект како на пример една фабрика да се отвори тука со 100, 200 или 300 вработени. Го гледате ефектот, каде само една фабрика Џонсон Мети за неколку години стана најголем извозник, а во моментов го удвоија капацитетот.

Во Македонија минатата година имаше 300 милиони евра странски инвестиции што е повеќе од изминатите две години, но недоволно за да обезбеди поголем економски раст и за драстично намалување на големата стапка на невработеност. Зошто не може да се постигне задоволително ниво на инвестиции што ќе ја покренат економијата, а со тоа и драстично да ја намалат големата стапка на невработеност?

Треба да земете превид како се оценува тој ефект од самите тие инвестиции. Ако во минатата година имавме прилив од околу 300 милиони евра директни странски инвестиции, тие резултираа во градење на нови капацитети, во експанзија на некои постоечки погони, во капитални планирања за отворање на нови работни места. Тие наеднаш не се апсорбираат во економијата и наеднаш да видите директен ефект во БДП-то. Треба една година или две за од еден нов капацитет да почне да се прави доволно бизнис, извоз, па тој капацитет да биде потполно искористен. Еве само еден пример со фабриката Кромберг и Шуберт која се гради сега во Битола, планираната инвестиција е околу 20 до 25 милиони евра, таа се реализира во текот на минатата и оваа година, а ќе го достигнат нивниот полн капацитет за една или две години со околу 2.500 вработувања и во тој момент тие ќе имаат нето извоз од 40 милиони евра. Значи, од сите тие слеани инвестиции во земјата, по една или две години се гледа ефектот од само еден проект, така што на тој начин треба да се гледаат ефектите и ефектите на тој начин ќе бидат доста позитивни.

Тоа се работи за кои што зборуваме за во иднина, работи чии ефекти би се почувствувале за две или три години. Што е со ефектите од досега сработеното? Имаме евтина работна сила, ниски плати и голема стапка на невработеност, а во изминатите неколку години не се бележи големо намалување на невработеноста?

Како не се бележи? Од 2006 досега има околу 7 отсто намалување на невработеноста. Од рекордна 37 отсто невработеност денес имаме скоро 30 отсто официјално евидентирана невработеност, значи сепак имаме пад и сепак имаме се поголем интерес за отворање на нови работни места. Не можете да ги игнорирате тие ефекти затоа што се она што сме го работеле во последните неколку години резултира со нови околу десетина инвестиции во последните година и половина. Не зборуваме за ветување, туку зборуваме за конкретни проекти што се реализирани и дале економски резултати.

Опозицијата честопати обвинува дека власта има погрешна стратегија. Тие сметаат дека, со оглед на парите потрошени за привлекување на инвеститорите, во Македонија донесе незначителен број од нив. Како вие го коментирате тој став?

Искрено не знам кој и ги прави тие пресметки на опозицијата или како ги прават, но очигледно немаат поим од странски инвестиции и како се пресметуваат тие анализи. Слободно може да ме консултираат, па и со други стручни лица да дојдеме до некој заеднички јазик за тоа, но што се однесува до нивната стратегија, јас не гледам воопшто интерес од опозицијата за странски директни инвестиции досега. Што се однесува до сите тие средства што од 2006 до денес владата ги има потрошено на промоција, на мојот ангажман, на ангажманот на моите колеги, на Агенцијата за привлекување на странски инвестиции, на Дирекциите за технолошки зони и на сите тие економски промотори, сите активности, сите тие средства што се досега потрошени, тие сите средства се повеќекратно вратени во буџетот, во македонската економија, во БДП-то, само од инвестицијата на Џонсон Мети која денеска е вкупно 100 милиони евра и е најголем извозник од Македонија. Само таа една инвестиции повеќекратно го има вратено се она што досега е потрошено. Доколку опозицијата има дилеми за тоа како се прави математиката слободно може да дојдат да им ги објасниме тие работи.

Зошто е табу-тема прашањето колку чини едно роуд-шоу?

Не е важно колку чини едно роуд-шоу ако тоа роуд-шоу носи резултати кои имаат повеќекратни ефекти. Сето земено во пакет е еден мал процент од добивката од само една инвестиција, значи неспоредливи се ефектите.

Велите мал процент, еве од прилика, колкав е тој мал процент од една инвестиција?

Ќе им оставам на тие што калкулираат да пресметаат, а јас имам кажано повеќе пати во јавноста колкава е добивката од само едно новоотворено работно место, колку досега имаме обезбедено такви нови работни места. Над 7.000 нови работни места само од мојот ангажман, да не зборуваме од целокупниот на владата и тие трошоци се минорни во споредба со бенефитите.

Што се случува со инвестициите во веќе постоечки, засега нефункционални објекти или затворени фабрики?

За жал во Македонија имаме многу такви. Во повеќе наврати таквите капацитети им ги имаме нудено на странските фирми. За жал не секогаш имаме совпаѓање на потребите на странските фирми со она што стои како некој таканаречен браунфилд капацитет, некоја хала, некоја фабрика. Не се сите тие во баш најдобра состојба. Искрено најголема бариера е тоа првото што го споменав, не секогаш има согласување на потребите на странските фирми и капацитетот што баш тој објект го нуди. Но онаму каде што можело, како на пример поранешните текстилни хали, тие се така пошироки, гледаме да им најдеме корист.   

Ако добро разбрав, нема интерес кај странските инвеститори за вакви инвестиции?

Не реков дека нема интерес. Има интерес, понекогаш баш само за тие капацитети доаѓаат инвеститори, но не секогаш се поклопуваат потребите. Можете да замислите ако тоа некогаш било фабрика за текстил или за метални или пластични делови пред 20-30 години, процесот е сменет последниве години и тоа што странската фирма си го замислила денес не секогаш се совпаѓа со тоа што бил тој капацитет.

Домашните бизнисмени се жалат дека странците често се попривилигирани од нив, дека добиваат повеќе бенифиции за инвестиција која и тие би можеле сами да ја реализираат во земјава. Дали воопшто се прави проценка за потенцијалот на домашниот капитал? 

Тоа е фама која малку се крева не знам од кои извори, некогаш и опозицијата тоа го зборува малку од незнаење, малку и некој бизнисмени што недоволно ги гледаат работите ги прифаќаат тие информации здраво за готово. Реалноста е дека денес нема попривилигиран инвеститор, нас не интересираат секакви инвеститори, и домашни и странски. Јас честопати сум во контакти со домашни инвеститори, така што генерално имаме интерес за сите инвеститори кои градат нов капацитет и кои отвораат нови работни места. Тука нема дилема дали бил странец или бил домашен.

Бизнисмените се жалат дека странците добиваат евтини земјишта и помалку давачки во однос на нив.

Не е точно, истите давачки важат и за домашните и за странските фирми, а евтините земјишта се тие земјишта што се добиваат на тендер за стопански објекти, тие важат и за домашни и за странски фирми. Само видете во колку општини се издадени успешни тендери за токму вакви стопански објекти, кои оделе по ниски и релативно ниски цени од едно евро за индустриско земјиште и тука да не речам 90 проценти од случаите се купени од домашни инвеститори. Сето она што гледаме да го подобриме од бизнис климата важи за сите подеднакво.

Од аспект на подобрување на бизнис климата, странските инвеститори се жалат дека има проблем со административните лавиринти што им одзема многу време, а нив времето ги чини многу пари. Зошто тој проблем не е решен на ниво кое ќе биде задоволително?

Видете вака, Македонија е земја во развој, значи условите тука не се идеални и странските фирми не доаѓаат тука за да дојдат до идеални услови. Ако имавме идеални услови ќе имавме и плати соодветни на тие идеални услови, како што се во Германија, во Америка и во други развиени земји. И во тие земји има проблеми со тие бирократски лавиринти, со спори постапки, со комитети и комисии итн. Ние не сме изолирана земја од тој аспект. Најрелевнатно е тоа што правиме големи напори да се подобри тој процес во администрацијата, досега имаме масовни и огромни подобрувања, тоа се гледа и по рејтинзите од Светска банка, но главното е тоа што и кога инвеститорите ќе наидат на такви проблеми имаат каде да се обратат, да им се отвори врата што се вели, за да се отсече таа бирократска лента и да се дојде до решение. Таа ситуација не е толку екстремна како што се отсликува.

Како влијае политичката неизвесност поврзана од тоа што Македонија не е членка ниту на ЕУ, ниту на НАТО врз привлекувањето на странски инвестиции?

Па видете вака, денеска и во ЕУ и во НАТО, односно членки на ЕУ и на НАТО имаат катастрофални кризи и ситуации, како на пример Грција која е членка и на ЕУ и на НАТО, која е во еврозната, веќе 5–6 години е во една економска депресија, нешто што се случува во време на војна, а не во мирно време. А имаме и други членки на ЕУ, НАТО, на еврозоната, од кои капиталот бега, едноставно излегува од овие земји кои се членки. Паралелно и во регионот имаме земји како и Македонија и други земји кои не се членки нити на ЕУ, нити на НАТО, нити, пак, во скоро време ќе бидат членки на еврозоната каде капиталот оди, така што факторот дали сме во ЕУ или во НАТО не е толку важен затоа што имате разлики во целиот тој процес. Македонија е постојано и континуирано, поготово во период на ваква криза, многу позитивно оценета и тоа го земаат како еден фактор, дополнуваат и други фактори, работна рака, логистика, инфраструктура, образование, целина на трошоци, купувачи, пазари, добавувачи итн., за да донесат една одлука.  Значи НАТО, ЕУ, еврозоната – тие се апсолутно непресудни фактори во овој случај и не се појавиле како пречка.

Извор: „Радио Слободна Европа“

новинар: Зорана Гаџовска

За неколку часа започнува самитот на НАТО во Чикаго. Зошто не заминавте?

- Затоа што Македонија нема да добие покана за прием, која и според меѓународното право, но и според сите нормални човечки морални норми и принципи и достигнувања ја заслужува. Од сите страни со месеци ни испраќаат информации кои ги добиваме сите во државниот врв и се во ист правец, дека на покана во НАТО не треба да очекуваме. 

А ако сепак добие покана, дали би оделе?

Да, со задоволство.

А кој ќе ја застапува Македонија на самитот?

- Присуство во Чикаго ќе има од наша страна и тоа многу високо. Повисоко отколку што според мене е нормално, во едни вакви околности, кога на некоја земја и се прави таква неправда, една таква непринципиелност и очигледна политика на двоен стандард, и згора на се, истовремено и се кажува дека треба да се чуствува виновна заради тоа, и да има разбирање кон оној кој ја прави неправдата и да глуми одговорност и достоинство. Пазете ве молам, а не говорат за нивната одговорност и достоинство? Затоа што ова веќе не е само проблем на Македонија, очигледно е проблем и на Алијансата и тоа многу поголем отколку само формален. Ова е суштински проблем, од политичка, морална и меѓународно правна природа, во смисла владеење на право, и НАТО нема одговор за ова. Оттука, не е ова прашање само на Македонија и Грција, туку веќе е прашање и на НАТО.

И кога говорам за тоа да се биде во Чикаго, свесно велам присуство, а не учество. Самитот е самит на земјите членки, ние сме само кандидат, кој кога им е потребен го користат, а кога нам НАТО ни треба, добиваме лекции по политика и по важност на принципот на солидарност и консензус, и тоа во смисла дека во политиката нема правда кога станува збор за односот на помоќниот кон помалку моќниот. Потоа ние треба да имаме чуство на вина дека тоа не сме го знаеле или разбирање дека така е тоа во политиката, нема правда или неправда има реалност или интереси. Ова е класично извитоперување на суштината и основната цел на политиката, според мене, а тоа е да се создава вредности, а не само и по секоја цена да се штитат материјални интереси.

И што уште? Дека неправдата требало да ни биде нормална работа во нашите морални вредности, а непочитувањето на меѓународното право од страна на помоќниот нешто што се нарекува политичка реалност. И дека треба да научиме да бидеме онеправдани бидејќи сме помали и помалку моќни. Наместо ние да сме лути, тие нам ни се лутат зошто воопшто се лутиме на неправда, која доаѓа од големите сили.

Сепак министерот за надворешни работи ќе биде во Чикаго?

- И министерот и претседателот, и амбасадорот во НАТО и куп луѓе со нив. Јас, лично, да бев на местото на Претседателот немаше да отидам, а не сум сигурен дали и министерот требаше да биде таму во услови на едно такво игнорирање од НАТО во овој изминат период. Можеби неговиот заменик ќе беше реално наше присуство наспроти очигледната незаинтересираност на најмоќните земји на НАТО кон Македонија, и очигледната нивна заинтересираност по секоја цена да и бидат на услуга на Грција, превземајќи товар, ако воопшто го чуствуваат како товар, на крајно непринципиелно и некоректно однесување кон земја за чие членство ја малтретираат со години, а секогаш ја канат кога им треба, дали тоа е во моменти кога им треба за логистичка база како што беше при интервенцијата во 1999 година кон Србија, или кога требаше да бидеме во Авганистан, во Ирак, и други настани каде им требаат сојузници, им треба нашата војска, нашето присуство, нашето знаме, нашата одлучност.

И замислете, сега еден банален пример за ова извитоперување за кое ви говорам. Не знам со кое лице, ни се обраќаат одредени претставници на некои водечки земји членки на НАТО, или пак со кое лице не оговараат по кулоарите дека сме пропуштиле некаква шанса со Папандреу, и слични дипломатски фрази, од кои, верувајте ми заради тоа што се крајно непринципиелни ми доаѓа мачнина кога ги слушам. Таква дволичност, таква политика на двојни стандарди, таква непринципиелност и оддалечување од вредностите за кои јавно се залагаат, одамна како преседан го немам забележано, како што е во случајот со Македонија, каде како капак на се, дојде и пресудата на Меѓународниот суд на правдата во Хаг во недвосмислена наша корист. Знам дека некои политичари и дипломати не ги засега што непринципиелно делуваат, бидејќи сметаат дека се доволно силни за да го прават тоа и никој ништо да не им може, но има едно правило што секогаш кога некој во континуитет непринципиелно се однесува, со тек на време сите негови сојузни, пријатели и соработници ќе ја загубат довербата во него.

И кога го велам ова, не сакам да се сфати дека важи за сите, бидејќи во НАТО има многу земји, политичари и дипломати кои отворено, искрено и недвосмислено, па дури некои од нив и мошне јавно не поддржуваат и говорат искрено и принципиелно. Кога навистина има потреба и сме заслужиле знаат да не критикуваат, но секогаш се држат до принципите наспроти голиот интерес. И тука би сакал да им се заблагодарам од срце на сите наши искрени пријатели, кои не поддржуваат и се борат за нас наспроти сите предизвици. Знам дека оваа моја теза може да се извади од контекст, и некој да проба да манипулира со неа заради тесни интереси, но јас ова што го говорам го говорат чесно и со крената глава, затоа што се работи за мојата земја, за мојот народ, за нивната перспектива, и тука немам намера да премолчам никому.

Што Вие ќе правите во тој момент додека е самитот на НАТО?

- Овие неколку дена сум во Македонија, по враќањето од Кина каде имавме покрај посетата на Премиерот на Кина и петдневно презентирање во пет различни градови на можностите за правење инвестиции во Македонија пред приближно 500 компании. Се борам. За секој пријател, за секој инвеститор, за секој граѓанин, со целото срце, правам максимум за да обезбедам подобра и попросперитетна иднина за нашите граѓани и нивните поколенија.

Деновиве ќе работам на решавање на некои други проблеми на граѓаните за кои има барем најмала надеж дека барем делумно ќе успеам. Кон средината на следната недела во два дена ќе бидам во Торино, Милано и Рим, каде ќе имаме четири презентации пред различни групи инвеститори, и посета на Ватикан, со прием кај Папата и премиерот на Ватикан, во рамките на чествувањето на делото и ликот на светите просветители Св.Кирил и Методиј.

Знам дека во Чикаго нема никаква надеж да го сменам дневниот ред со моето присуство, затоа се посветувам на нешто каде има надеж, да се привлече некоја компанија во Македонија да отвори свој капацитет да вработи наши невработени граѓани.

Што се однесува до лобирање во НАТО, се што можевме направивме во претходните 7-8 месеци, заедно со министрите и претседателот, нема врата каде не тропнавме, нема адреса на која не се обративме, буквално сите земји членки ги посетивме, и совеста ни е чиста, направивме се што е во наша моќ, дадовме максимум.

Кој е според Вас главен виновник за ситуацијата во која се наоѓаме?

- Главниот виновник за нашето не влегување во НАТО има свое име, и се вика Грција. Недвосмислено, тоа е земја која во последните две децении со сите сили го кочи нашиот развој и напредок, вложува огромни ресурси во тоа, троши огромен политички кредит, и прашањето со нас го користи, пред се, во внатрешно-политички цели и популистичка пропаганда. Се со единствена цел, да се смени името на државата, името на нашиот народ, името на нашиот јазик, и севкупно нашиот идентитет. Додека го замајуваа народот во Грција со покажување на мускули кон нас, со загорчување на иднината на два милиони народ, кои се, пред се, луѓе, а потоа и соседи, еве на очиглед на цел свет гледаме што правеле зад сцената, и во каква ситуација ја донеле својата земја.

Но, сега се зборува дека има шанса да издејствуваме подобар заклучок на овој самит...?

- За мене само покана за членство може да биде добар или подобар заклучок како што велите Вие. Се друго е фрлање на прав во очи. И оттука сакам да обелоденам дека сите други шпекулации во однос на извесни формулации во заклучоците, или запирки, или битки за формулација се комплетно надвор од она што е реалност и резултат на овој самит. А тоа е Македонија нема да добие покана за членство. И тука нема нешто измеѓу, нема две запирки повеќе или помалку, има или нема покана. Се што не е покана за членство за мене е незаслужено и нефер.

Оттука, каков и да извлечеме поинаков заклучок во Чикаго не може да биде ни приближно замена за поканата. Заклучоците се дипломатска игра без граници. На крајот победува интересот и силата. Тоа е ситна утеха на големите сили кога ги обесправуваат помалите. Им даваат некаков заклучок како надеж, и како средство за контролирање на длабоката фрустрација предизвикана од неправдата. И ако мислам дека нема да сменат ништо од формулацијата во Букурешт, еве дури и да остане стариот заклучок од Букурешт, и да смислат нов, со какви и да е фрази, нема ништо да значи, барем додека една, или најмногу две до три земји членки на НАТО, оние најмоќните, не решат и одлучно не се спротистават на политиката на Грција карактеристична за 19-от век, и спротивна на се што говорат, прокламираат и декларираат најважните, најмоќните и клучни земји членки на НАТО. Затоа велам дека каков и да е заклучокот освен покана за членство нема со ништо реално да ја смени ситуацијата. Па потоа ние треба тука да се радуваме и со недели да го дебатираме заклучокот, и на крај да заклучиме дека Америка, Германија, Франција и други ни се големи пријатели, и да сме многу среќни, и уште да се чуствуваме должници за тоа.

Сметате дека не ни се?

- Не е ова прашање на пријателство и добри намери, за жал, ова е прашање на интерес и класична демонстрација на сила. За жал, во меѓународната политика во ова време се чини како да нема пријателства, или како тој збор да ја губи важноста, очигледно има само интереси.

Значи Вие овие земји не ги сметате за наши пријатели?

- Ако инсистирате на зборот пријатели ќе го прифатам и во тој дух ќе ви одговорам. Ги сметам за наши пријатели, но истовремено, истите се поголеми пријатели на Грција. Така било во изминатите 21 година, и затоа Грција 21 година успева да не малтретира до крајни граници, без да се соочи со сериозни последици. Да беше обратно, на пример, ако Грција не извршеше исполнување на одлука на Меѓународен суд кон Америка, Германија или Франција, ќе се соочеше со санкции на Советот за безбедност. Или пак, ако ние не извршевме одлука во корист на Грција, истото ќе ни се случеше. Па погледнете што се случува во ЕУ, таму просто ја молат Грција да не излезе од еврозоната.

Сметате дека меѓународното право се спроведува селективно?

- Апсолутно. Има многу конкретни примери за тоа, но нашиот е еден од најеклатантните. Јас длабоко верувам и сигурен сум дека и самиот Барак Обама длабоко во себе е свесен за неправдата која Грција ја прави кон нас, и сигурно се чуди на нејзината политика, но очигледно, во овој момент има други причини заради кои не може ова да го каже. Видете, и тој е човек од крв и месо, и тој има и свест, и емоции и разум. Многу луѓе и низ секојдневниот живот се однесуваат различно од она што го мислат во себе, заради некои други причини или интереси во дадениот момент.

Но, повеќе преставници на НАТО државите јасно кажаа дека за прием во НАТО потребен е консензус, и дека правилата на НАТО се дека секоја земја може да блокира прием на друга земја....

- Јас тоа би го уважил како аргумент доколку НАТО земјите го стават приемот на Македонија како точка на дневен ред  на НАТО самитот, и да ја извадат Грција на чистина, таа да мора втор пат, и тоа после пресудата во Хаг, да го прекраши меѓународното право и да не блокира со вето. Да употреби вето, или како што се вели во кулоарите, да употреби по вторпат врз нас политичка атомска бомба. Е тогаш,  НАТО нема да има ниту вина ниту неприципиелност. Но, тоа нема да се случи.

Но, знаете дека во НАТО владее принципот на солидарност?

- Никаде во актите на НАТО не пишува дека сите земји треба да се солидарни со една земја членка ако крши меѓународно право, ако нанесува неправда на друга земја. Тоа не е солидарност. Зборот солидарност се користи за други прашања. На пример, ако една земја е нападната од надвор, тогаш сите се вклучуваат во нејзината одбрана. И видете, не сакам сега сето ова да изгледа како јас да држам предавања на големите сили или да звучам патетично. Не. Јас сум должен пред својот народ да ја кажам вистината. И вистината е буквално ваква.

Добро, за кои интереси станува збор во случајот со Грција?

- Ги има многу, од гласања на дијаспора во друга држава, до финасирање на кампањи од грчки миљардери, огромни набавки на оружја, односите внатре во ЕУ каде секој секого може да блокира за се и сешто, или пак да подржи за се и сешто, листата е долга.

Тогаш, како ние треба да продолжиме?

- Ние ќе продолжиме да се однесуваме принципиелно, и многу поевропски одколку некои земји членки на ЕУ. Ние не само што нема да застанеме со реформите, кои пред се, се важни за нас самите и нашиот народ, туку ќе продолжиме и со активни разговори за барање решение, и се разбира во еден таков амбиент ќе ја чекаме нашата историска шанса. И ќе ја искористиме. Како што нашите предци ги работеле неуморно за остварување на своите идеали, непрекинато и трпеливо, и ги искористеле историските шанси, во 1944-та, или како што оваа генерација ја искористи историската шанса во 1991 година на 8-ми септември да создаде независна држава. Сепак, овие историски шанси немаше да бидат воопшто никакви шанси ако претходно македонските војводи, одреди, партизани, комити, селани, земјоделци, нивните воени и политички преставници не водеа континуирана битка за својот идеал.

Дали сеуште сте спремни за компромис за да се реши проблемот со името?

- Апсолутно. И ќе продолжам да работам на тоа со сите сили.

Домашните критичари ве обвинуваат дека не сте внимателен кон Грците и дека со поставувањето на некои споменици, имиња на патишта и аеродроми ги иритирате...

- На ваква неправда и штета што ни прави Грција, незнам дали некој може воопшто да го употреби зборот иритирање. Ако ние ги иритираме, тогаш кој збор јас да го употребам за она што тие ни го прават. Тоа е комплетно извртување на тезите. И незнам дали некој очекува да се смееме, да се радуваме и да ги поздравуваме нивните чекори? Воопшто не размислувам дали ги иритирам, се додека тие ни го прават ова што ни го прават. Нема поголемо иритирање од 20 годишно блокирање, кочење, негирање, омаловажување, правење огромни финасиски штети на народот и на оваа држава, па дури и тензии. Тоа всушност не е иритирање туку злочин врз еден народ и една држава. Се додека врз нас се прави овој злочин, нека не очекуваат ние да размислуваме дали нешто ќе ги нервира на дневна основа. Ова што Вие го наведовте како иритирање, е ништо во споредба со теророт од страна на Грција кон Македонија, пред очите на целиот демократски свет. Она што ние го бараме е само правда за да го добиеме тоа што сме го заслужиле. Ниту имаме некакви претензии, ниту нешто некому лошо посакуваме, сакаме само стабилност, напредок и членство во ЕУ и НАТО.

Каква е улогата на македонската опозиција при сето ова?

- Не сакам и немам намера да се препукувам со македонската опозиција. Ова прашање е преважно, се работи за стратешко прашање на македонската надворешна политика, кое значи не само просперитет, туку и стабилност и предвидливост на процесите важни за моите сограѓани, и тука нема што да се расправаме и да се обидуваме да добиеме некој ситен политички поен. Ги гледам обвинувањата на опозицијата, ги разбирам дека мора нешто да не критикуваат, но најважно е што и тие, посебно Црвенковски, длабоко во себе знаат каде лежи проблемот, и дека ние правиме максимум. Па кој Премиер не сака во негово време неговата држава да стане членка на ЕУ и НАТО и да застане рамо до рамо со најголемите сили. Нема таков, барем не кај нас. И затоа нивните обвинувања ги ставам во фиоката со наслов критика заради критика. Навистина нема никаква потреба да се расправаме со опозицијата на оваа тема, кога се е јасно. Тие цели 15 години се обидуваа да најдат решение за спорот со Грција и не успеаа, ни велеа дека времето работи за нас, обидувајќи се со тоа да ја тргат одговорноста од себе, па гледаме дека времето воопшто не работело за нас. Но сега имаме една реалност, и во една ваква реалност, наместо да ловиме вештерки, најдобро и најкорисно за граѓаните е ако ги збиеме нашите редови и продолжиме заеднички по патот на реформите. Оттука и кога некој прашува која е алтернативата на Македонија по Чикаго, одговорот е еден- реформи! Со цела сила, без застанување и колебање. На се друго историјата ќе му најде свое место.

Извор: „МИА“

Пристигнавте во Чикаго, што очекувате да се случи на Самитот на НАТО?

- Алијансата ќе мора да се соочи со неколку стратешки предизвици. Клучен е успешен излез од Авганистан. Военото присуство не смее да се одложи предолго. Тоа би било поразително колку за земјите контрибутори во мисијата ИСАФ, толку и за самиот Авганистан. Воедно, прерано повлекување може да стане причина за продолжена нестабилност. Сепак потојат разидувања околу динамиката. Потребно е од Чикаго да се упати јасна порака.

Од аспект на остварување на македонските амбиции за членство во Алијансата?

- Остварувањето на нашите амбиции во поглед на НАТО зависи од нас, но зависи и од тие кои се членки. Во доменот кој зависи од нас самите, тие амбиции се пресретнати од поодамна. Уште во 2008. Тогаш е констатирано дека Македонија ги исполнила буквално сите стандардни критериуми да биде член на НАТО. Одлуката од тогаш зависи единствено од волјата на една земја членка.

Што ви велат другите земји членки? Очигледно има интензивна дипломатска комуникација и мора да ви се упатени јасни пораки.

- Свесни се дека е од заеднички интерес Македонија и формално да стане дел од НАТО. Исто така се свесни и дека без виза од соседот одлуката не може да се оствари. Потребно е сите претставници, до еден, да гласаат за. Фрустрации има и кај нив. Најголем дел имаат многу покрупни предизвици со нашиот сосед. Истото нам не ни помага. Ниту економски, ниту пак политички. Имаат надеж дека нашата конструктивност и посветеност ќе вроди со плод, но не им делува драматично, бидејќи не сметаат за доследен партнер.

Нели е таквата ситуација неправедна?

- Неправедна е секако, но тоа не помага. Порелевантно е дека е противправна. Се работи за насилничко прекршување на доброволно преземени меѓународно-правни обврски од една земја, кон соседот. Таа земја легално се обврзала да не го блокира нашето членство во НАТО.

Очекувате ли да се промени грчкиот политички став? Да надвладее разумот...како што имате повторено во неколку прилики.

- Според пораките кои во моментов се упатуват од Атина, недостига разумност. И тоа од повеќе аспекти. Тие кои носат политички одлуки најавуваат повторено прекршување на билатералната спогодба.

Но, кои се тогаш ефектите?

- Судот на ОН го деградираат, своите обврски не ги исполнуваат, а договорите ги склучуваат за потоа да ги фрлаат во корпа. Скандалозно е да се истакне став за свесно силување на меѓународна правна рамка, која претходно ја наметнаа, измислувајќи спор пред 20-тина години. Истиот можеше и да не постои. Како што го нема во нормални земји, да речеме Белгија, која има провинција со исто име како и Луксембург, кој е држава.

Зошто според вас би се правело нешто, што е спротивно на "заедничките интереси", како што велите?

- Се наметнува заклучок дека политичкото водство кај нашиот јужен сосед цени дека е корисно да не држи во заложништво. Со постапките се наведува дека продолжена неизвесност и правна несигурност се прифатливи, ако не и посакувани. Всушност тоа се поставува пред регионалниот, па дури и европскиот стратешки интерес.

Ќе се промени ли нашата надворешна политика доколку ваквите услови опстојуваат и натаму?

- Ние сме одговорна земја со јасна стратегија. Нема да дозволиме да бидеме загрозени, нити пак дезориентирани. Тоа што некој сака да не држи во заложништво или генерира нестабилност не смее да ни ги засени целите. Се однесуваме коректно, одговорно, демократски и од сите очекуваме реципрочно конструктивен пристап.

Дури и кога ни се држи иднината во заложништво, како што оценивте...?

- Секој одлучува за својот пристап. Ние сме решиле да бидеме демократски, принципиелни и да ги почитуваме преземените обврски. Други одлучуваат да градат позиции преку продолжена непредвидливост и држење на соседот во заложништво. Времето ќе покаже што е правилно.

Што е во таква ситуација следен приоритет на македонската дипломатија?

- Нагласена конструктивност и заложба за мир, демократски принципи и просперитет. Глобално, но пред се регионално. Ќе работиме интензивно дури и кога наидуваме на неконструктивност. Само така може да се надеваме на промена на менталитетот. Мора да влијаеме кон промена во ова лудило од политика на опструкции, уцени и правење штета на соседот. Иднина се гради со пристап кој ја зголемува комуникацијата и довербата, но пред се меѓусебната почит кон различностите. Така е помеѓу луѓето. Истото важи и за државите. Убеден сум дека зближувањето на луѓето и бизнисите е вистинската формула. Таму ќе бидеме најмногу насочени.

Извор: „МИА“

 

Глас на Америка: Како ги оценувате досегашните односи меѓу САД-Македонија?  Каде има простор за нивно унапредување?

Попоски: САД се наш стратешки партнер во минатото и сега, по 2008-ма и по склучувањето на стратешкото партнерство сме фокусирани на членството во НАТО.  Таа поддршка е конзистентна, а од наша страна, она што е највидливо е придонесот во мисиите на НАТО, како таа во Авганистан.

Глас на Америка: Што може Македонија да очекува од претстојниот самит на НАТО во Чикаго?

Попоски: Јасно е дека Самитот на НАТО во Чикаго нема да биде за проширување. Тоа што ние ќе го презентираме ќе биде поврзано со приоритетите во Чикаго.  Тоа е мисијата во Авганистан и концептот на „интелигентна одбрана“.  И во двата домени, имаме многу силни аргументи.  Ние сме петти најголем контрибутор по глава на жител во мисијата во Авганистан и по учество во обуката на авганистанските сили.  Тоа се аргументите кои даваат дополнителна важност за зачленување на Македонија во НАТО.

Глас на Америка: Има ли „план Б“ по Самитот во Чикаго?

Не. Мислам дека планот е конзистентен.  Оној што беше досега, ќе биде и по Чикаго.  Сакаме членство.  Тоа е заслужено.  Ги имаме исполнето критериумите. Дополнително, постои правен аргумент по пресудата на Меѓународниот суд на правдата.

Глас на Америка: Kои се политичките импликации на одлуката од Хаг? Jа сметате ли за победа за Македонија, или, пак, пораз за Грција?

Глас на Америка: Како ги оценувате досегашните односи меѓу САД-Македонија?  Каде има простор за нивно унапредување?

Попоски: САД се наш стратешки партнер во минатото и сега, по 2008-ма и по склучувањето на стратешкото партнерство сме фокусирани на членството во НАТО.  Таа поддршка е конзистентна, а од наша страна, она што е највидливо е придонесот во мисиите на НАТО, како таа во Авганистан.

Глас на Америка: Што може Македонија да очекува од претстојниот самит на НАТО во Чикаго?

Попоски: Јасно е дека Самитот на НАТО во Чикаго нема да биде за проширување. Тоа што ние ќе го презентираме ќе биде поврзано со приоритетите во Чикаго.  Тоа е мисијата во Авганистан и концептот на „интелигентна одбрана“.  И во двата домени, имаме многу силни аргументи.  Ние сме петти најголем контрибутор по глава на жител во мисијата во Авганистан и по учество во обуката на авганистанските сили.  Тоа се аргументите кои даваат дополнителна важност за зачленување на Македонија во НАТО.

Глас на Америка: Има ли „план Б“ по Самитот во Чикаго?

Попоски: Не. Мислам дека планот е конзистентен.  Оној што беше досега, ќе биде и по Чикаго.  Сакаме членство.  Тоа е заслужено.  Ги имаме исполнето критериумите. Дополнително, постои правен аргумент по пресудата на Меѓународниот суд на правдата.

Глас на Америка: Kои се политичките импликации на одлуката од Хаг? Jа сметате ли за победа за Македонија, или, пак, пораз за Грција?

Попоски: Ја сметам најмногу за победа на НАТО и за владеењето на правото.  Сметам дека она што е конечен заклучок е дека не постои правна основа за блокирање на нашето членство.  Тоа што сакаме да го постигнеме и да го потенцираме е дека сите кои се посветени на сигурен, безбеден, просперитетен Балкан, треба да работат кон наше зачленување во НАТО.  Тоа треба да го покаже и Република Грција.  Тогаш, двете земји, а и НАТО ќе бидат победници од еден таков епилог.

Глас на Америка:  Ги информиравте – генералниот секретар на ОН Бан Ки-мун, но и во Стејт департментот, за, како што велите,  реперкусиите што ги има Македонија од спорот за името и покрај  одлуката на Меѓународниот суд на правдата во Хаг.  На каков одговор наидовте?

Попоски: Тоа што беше јасно нагласено е дека тековната блокада на основа на еден билатерален спор кој ни го има наметнато Република Грција не треба да биде причина за остварување на стратешката цел, односно членството во НАТО.  Доколку бидеме фокусирани на тоа и ја добиеме потребната поддршка од страна на сите партнери, тогаш Македонија ќе може да го заокружи тоа поглавје.  Тоа што нашите стратешки партнери во дискусиите во Вашингтон, но и во рамки на ОН во Њујорк го нагласуваат, е дека заштитата на кредибилитетот на институциите и потенцирање на владеењето на правото е заедничка вредност која ја споделуваме.  Доколку тие вредности се почитуваат, мислам дека имаме солидна вредност.

Глас на Америка:  Во исто време додека сте во Вашингтон, албанскиот премиер Сали Бериша се сретна со државната секретарка Хилари Клинтон од која доби декларативна поддршка за учеството во мисијата на НАТО во Авганистан.  Зошто, отсуствува таква декларативна поддршка и за Македонија, со оглед дека земјата е 5-ти најголем придонесувач во НАТО по бројот на жители?

Попоски: Тоа што е релевантно е дека такво признание ни се оддава на дневна база.  Факт е дека сите сојузници исклучително го вреднуваат нашиот придонес во НАТО.  Се надевам дека на претстојниот самит на НАТО во Чикаго тоа ќе биде нагласено, и, придонесот кој го дава Македонија во рамки на мисијата ИСАФ во Авганистан ќе биде препознаен и вреднуван.

Глас на Америка: Добивте ли понатамошна поддршка од американските сенатори и конгресмени за полноправно членство?

Попоски: Тоа беше видливо и од тековното сослушување во Конгресот каде што многумина многу јасно ја искажаа поддшката која САД ја даваат за наше зачленување во НАТО.  Тоа ќе биде едно заокружување на еден долготраен процес во кој САД конзистентно ни давале поддршка. Сметам дека тоа ќе биде заеднички успех кој ќе може да го споделиме и со нашите соседи.

Ја сметам најмногу за победа на НАТО и за владеењето на правото.  Сметам дека она што е конечен заклучок е дека не постои правна основа за блокирање на нашето членство.  Тоа што сакаме да го постигнеме и да го потенцираме е дека сите кои се посветени на сигурен, безбеден, просперитетен Балкан, треба да работат кон наше зачленување во НАТО.  Тоа треба да го покаже и Република Грција.  Тогаш, двете земји, а и НАТО ќе бидат победници од еден таков епилог.

Глас на Америка:  Ги информиравте – генералниот секретар на ОН Бан Ки-мун, но и во Стејт департментот, за, како што велите,  реперкусиите што ги има Македонија од спорот за името и покрај  одлуката на Меѓународниот суд на правдата во Хаг.  На каков одговор наидовте?

Попоски: Тоа што беше јасно нагласено е дека тековната блокада на основа на еден билатерален спор кој ни го има наметнато Република Грција не треба да биде причина за остварување на стратешката цел, односно членството во НАТО.  Доколку бидеме фокусирани на тоа и ја добиеме потребната поддршка од страна на сите партнери, тогаш Македонија ќе може да го заокружи тоа поглавје.  Тоа што нашите стратешки партнери во дискусиите во Вашингтон, но и во рамки на ОН во Њујорк го нагласуваат, е дека заштитата на кредибилитетот на институциите и потенцирање на владеењето на правото е заедничка вредност која ја споделуваме.  Доколку тие вредности се почитуваат, мислам дека имаме солидна вредност.

Глас на Америка:  Во исто време додека сте во Вашингтон, албанскиот премиер Сали Бериша се сретна со државната секретарка Хилари Клинтон од која доби декларативна поддршка за учеството во мисијата на НАТО во Авганистан.  Зошто, отсуствува таква декларативна поддршка и за Македонија, со оглед дека земјата е 5-ти најголем придонесувач во НАТО по бројот на жители?

Попоски: Тоа што е релевантно е дека такво признание ни се оддава на дневна база.  Факт е дека сите сојузници исклучително го вреднуваат нашиот придонес во НАТО.  Се надевам дека на претстојниот самит на НАТО во Чикаго тоа ќе биде нагласено, и, придонесот кој го дава Македонија во рамки на мисијата ИСАФ во Авганистан ќе биде препознаен и вреднуван.

Глас на Америка: Добивте ли понатамошна поддршка од американските сенатори и конгресмени за полноправно членство?

Попоски: Тоа беше видливо и од тековното сослушување во Конгресот каде што многумина многу јасно ја искажаа поддшката која САД ја даваат за наше зачленување во НАТО.  Тоа ќе биде едно заокружување на еден долготраен процес во кој САД конзистентно ни давале поддршка. Сметам дека тоа ќе биде заеднички успех кој ќе може да го споделиме и со нашите соседи.

Извор: Гласот на Америка на македонски јазик

Новинар: Јане Бојаџиевски

 

САД благодарни за придонесот во коалиционите сили, со нетрпение го очекуваат приемот на Македонија во НАТО.

Секретарот за одбрана Леон Панета на средбата во Пентагон со министерот за одбрана на Република Македонија, Фатмир Бесими, разговарал за редица одбранбени и безбедносни прашања и изразил благодарност за непоколебливиот придонес на земјата во операциите на коалиционите сили.  Според портпаролот на Пентагон, Џорџ Литл, Панета му порачал на Бесими дека со нетрпение го очекува идниот прием на Македонија во НАТО.  Првите луѓе на одбраните на САД и Македонија размениле и идеи за регионалните односи во Југоисточна Европа и како да се зачуваат суштински важните капацитети во услови на сегашната буџетска ситуација, особено во однос на иницијативите на НАТО од областа на таканаречената „мудра одбрана“.

Министерот Бесими веднаш по средбата даде интервју за Гласот на Америка на македонски.

Глас на Америка: Што донесе средбата со секретарот за одбрана Леон Панета?

Фатмир Бесими: Средбата беше одлична и во пријателска атмосфера. Разговаравме за теми кои беа значајни во областа на билатералната, регионалната соработка, како и евроатлантските интеграции, осносно зачленувањето во НАТО.

Глас на Америка:  Кои се очекувањата од Самитот на НАТО во Чикаго?

Фатмир Бесими: Тоа што е битно дека нема да создадеме нереални очекувања дека таа работа е договорена и шансите се големи, затоа што тргнуваме од позиција кога во агендата во Чикаго го нема проширувањето. Сите наши активности одат во насока што повеќе да се сензибилизира прашањето за зачленувањето во НАТО.  Тоа е од интерес за Македонија, за регионот, но и за Алијансата.

Глас на Америка: Дали прашањето за името се наметна во разговорите со официјални американски лица за време на посетата на САД?

Фатмир Бесими: Да, секако. Тие експлицитно ги поддржуваат нашите напори за членство во НАТО.  Го поздравуваат нашиот придонес во меѓународните мисии.  Во однос на прашањето за името, охрабруваат да се најде взаемно прифатливо решение меѓу Македонија и Грција. Нашата заложба е да се каже дека Република Македонија е отворена за разговори и дека е заинтересирана за НАТО.  Македонија во однос на глобалниот мир и безбедност нема алтернатива.  Нашиот пристап во решавањето на прашањето за името е - партнери во решение наспроти ривали во проблем.  На прашањето гледаме како на предизвик за двете страни, и обете страни да пристапиме за решавање на ова прашање.

Глас на Америка:  Македонските војници рамо до рамо учествуваат во мисијата ИСАФ во Авганистан.  Дали стана збор за евентуално зголемување на нивниот број?

Фатмир Бесими: Стана збор за трансформацијата на мисијата на НАТО во Авганистан по 2014-та.  Нашиот став е дека Република Македонија ќе ги следи одлуките што ќе се донесат на Самитот во Чикаго.  Како ќе се договорат членките на НАТО, така и ние, согласно нашиот капацитет, ќе имаме свој придонес во НАТО.  Ние остануваме кридибилен партнер на НАТО и остануваме меѓу петте земји со најголемо учество во ИСАФ според бројот на жители.

Една од темите во Пентагон беше доколку Македонија може да добие покана за членство на Самитот во Чикаго и во пристапниот процес кој вообичаено трае две години, да се најде заедничко прифатливо решение.  Меѓутоа, за еден ваков пристап да се реализира, потребна е согласност и од Македонија, и од Грција.

Извор: „Глас на Америка“

Новинар: Јане Бојаџиевски

Господине Ивановски, што точно ќе биде опфатено во претпристапниот дијалог на Владата со Европската унија од аспект на реформи во јавната администрација?

Од аспект на администрацијата имаме неколку теми, пред се анализа на постоечката легислатива, Законот за државни службеници, Законот за јавни службеници, за функционалност на тоа и потребата на измена на тие легислативи или посебно од донесување на нов закон.

Втора тема на која се дискутира е Законот за општа управна постапка. СИГМА на неколку состаноци инсистира да се направи анализа на овој Закон, да види дали е потребна измена, дали е потребно донесување на нов закон и донесовме одлука на Влада дека ќе се оди со нов закон за општа управна постапка, каде што во наредните неколку недели ќе формираме работна група, која првин ќе направи акционен план, а во тој акционен план ќе бидат поканети и локални експерти и странски експерти за да креираме нов квалитетен Закон.

Како трета тема која ќе виде опфатена е вработувањата по капит програмата, по Рамковен договор и вработувањата од аспект на работни места по заслуги, тие се неколку теми кои се опфатени во високиот дијалог од поглавјето на администрацијата.

Кои се вашите очекувања, колку од овие работи ќе можат да се завршат до септември и да се презентираат резултатите пред ЕУ?

Ние кога дискутиравме што до сега сме направиле, веќе се гледа од нивна страна на задоволство, дека ние го имаме ова направено и пред ЕК да го препорача до нас, го правиме за доброто за граѓаните на Република Македонија, ги согледуваме на некој начин и слабостите на постоечките легислативи и тоа е доблеста на оваа Влада која кога ќе видиме дека некаде имаме слабости, веднаш предлагаме нови измени, нови конкретни мерки. И покрај тоа што опозицијата знае постојано да критикува зошто постојано се менуваат некои закони, ние не се срамиме од тоа што предлагаме нова измена затоа што очекуваме таа да биде подобра за граѓаните на Република Македонија.

Од аспект на администрацијата, веќе работиме на нов Закон за администрација, каде Законот за државни службеници и Законот за јавни службеници ќе бидат опфатени во еден закон, да се знае, бидејќи сепак во општеството постојат некои нејаснотии за тоа кои се опфатени со јавни службеници, кои со државни службеници. Овој закон ние го почнавме уште во септември минатата година, сега ни се приклучи и експерт од ЕК, тоа е опфатено со проект кој е со подршка на ЕК за ИПА фондови.

По однос на новиот систем за вработување, веќе имаме направено сериозен напредок со последните измени што ги направивме со тестирањата, а се трудиме да се најде и соодветен систем каде според К5 програмата ќе се надминат оние забелешки кои се во извештаите на ЕК.

Тоа е од аспект на легислативата. Една од мерките која треба да се спроведе до септември е подобрување на управувањето со човекови ресурси во администрацијата. Според последните информации објавени во медиумите, во некои од државните институции веќе е забележан вишок на вработени. Што ќе се прави со тој вишок на вработени?    

Ние донесовме и измени на законите за државни службеници и за јавни службеници каде што се овозможува мобилност. Доколку во некои институции се утврди суфицит, поголем број на вработени од што е потребно во тој момент, тогаш да можат двата функционери да склучат договор институција во која има дефицит да може да преземе од вработените.

Се прават такви анализи за проверка на лицата коишто се на некој начин определени од институцијата како суфицит и лица кои треба да преминат во друга институција, за да им се овозможи пред се на нив да имаат работа, да се чуствуваат корисни во институцијата. На таа институција која има дефицит да им се помогне со институцијата која има суфицит. Таа институција што идентификувала дека некое работно место е суфицит, нема да има можност да го пополни тоа, да не испадне дека ова е систем направен за да има некакво чистење, напротив , тој што ќе каже дека ова место е отповеќе, тоа место никогаш повеќе нема да се пополни, барем не во периодот којшто доаѓа. И да се балансира бројот на вработени по институциите. Сепак постојат институции кои се новоформирани, институции кои имаа повеќе ингеренции, а од друга страна има институции на кои им се намалени ингеренциите и не им е потребен целиот персонал кој го имаат. А за да им се излезе во пресрет на тие вработени да им се даде нова можност во друга институција.      

Спомнавте, за да нема можност за чистење. Каква е опасноста од злоупотреба на оваа мерка - чистење на условно речено неподобните кадри.

Тоа „чистење“ е многу лош термин, да не испадне дека идејата беше тоа. За еден да биде преместен од една во друга институцијуа, ако се оди без негова согласност, тогаш треба менаџерот на таа институција да се нафати, значи тој ќе му направи интервју, ако тој процени дека тој не е погоден нема да го презеде во неговата институција. Не е задолжително, не мора, ова е опција, за да се воведе и модерен систем на мобилност во државата. Не е пропишано со закон дека кога ќе се идентификува некои лице како суфицит задолжително да оди во друга институција, не, ќе му се дадат повеќе опции. 

Ако на пример не може да се прекфалификува за друга работа, што ќе се случи со него?

Ќе си остане каде што е, нема  никогаш да биде избркан.

Без разлика што е вишок?

Апсолутно. Во моментов не се планира да се избрка со овој закон или да биде отпуштен од работа.

Тоа значи дека тие и понатака ќе бидат вишок и ќе бидат на товар на буџетот?!

Значи да појасниме една работа, тоа што во таа институција е идентификувано лицето или работното место како вишок, тоа значи дека ние сега се трудиме да најдеме соодветно место. Можеби во овој момент нема да се најде соодветно место, но ќе излезе друга иституција која ќе бара таков персонал и ќе го предложиме тој персонал.

Какви се резултатите од процесот на пребројување на администрацијата?

Тука имавме проблеми што уставен суд донесе неколку одлуки, каде што првин беше здравството, па културата, па јавни претпријатија формирани од општините, јавни претпријатија формирани од градот Скопје, дека треба да се избришат од регистарот за јавни службеници. За потсетување ние регистарот го направивме уште во јуни, но требаше институциите само да пополнуваат податоци за вработените, тоа одеше малку потешко. И покрај тоа што дел од медиумите постојано шпекулираа дека министерството не го има подготвено регистарот, има два термини кои треба да се раздвојат, еден е регистарот којшто беше готов, вториот е извештајот.

Во државна администрација работат 14.800 вработени. А во јавна администрација откако Уставен суд ги укина тие гранки кои ги спомнав, останаа мал број, околу 10.700 вработени. Инаку за воља на вистината значи целата бројка на вработени во администрацијата е 118 илјади. Но да појаснам бидејќи законот за јавни службеници сега опфаќа мал број на институции, од 903 сега опфаќа само 161, останатите Уставен ги укина со одлуките што ги донесе. За тие 161 институција јас имам законска обврска да издадам детална статистика, како што е објавено на порталот на Министерството за информатичко општество и администрација, за останатите немам законска обврска и не ни можам да кажам детално која е застапеноста.

Значи може да се заклучи дека вкупно административци се 118 илјади?

Да.

Зошто се појавија контроверзни изјави од вашите колеги, како на пример министерот за одбрана Фатмир Бесими кој изјави дека 180 илјади, а вицепремиерот Ставрески излезе со бројка помала од 100 илјади.

За тоа што го кажа министерот Фатмир Бесими треба да го прашате него, јас не знам кое прашање му беше поставено, само го слушнав одговорот. Прашањето за вицепремиерот Ставрески беше колку се платени до државниот буџет и тој точно го одговори тоа, но медиумите ја свртеа прикаската.

Во последиот, а и во сите претходни извештаи на ЕК за Македонија, најчесто забелешките се однесуваат на јавната администрација од типот дека има политизација, се злоупотребува мерката привремено вработување, законските решенија не нудат стратешки решенија, како ќе успеете до септември кога ќе заврши нели прегледот на ЕК, да ја подобрите целата ова слика.

Со измените кои ги предлагаме на високиот дијалог на работната група, измените во законот за администрација, за општо управна постапка, начинот на вработување мислам дека тоа ќе биде доволен доказ до ЕК дека сериозно работиме на оваа тема, затоа што и ние цениме дека има недостатоци во системот и како што во минатот сме реагирале, така и сега реагираме, тоа да се подобри за добробитот на граѓаните на Република Македонија.

Се отворија нови високообразовни ИТ институции, има унивезитет за информатички технологии во Охрид, дисперзирани факултети по информатика...Со ова хиперпродукција на кадри, кои реално недостасуваат на пазарот во Македонија, колкав е ризокот од намален квалитет на сметка на квантитетот кој ќе се произведе?

Зборот хиперпродукција се користи, но ние сме една декада далеку од хиперпродукција на кадар. Имајќи во предвид дека бројот на лица во Македонија коишто се водат како неписмени, необразовани според заводот за статистика, за да се направи хиперпродукција потребно е да поминат десет години.

Воведувањето и отварањето на овие нови факултети е направено поради потребата на пазарот во Република Македонија. Се уште има најмал број на невработени од тие струки, информатичари, програмери, комуникации.

На кој начин може да се помогне за да се развие подобор е-трговијата, купувањето на интернет на македонски производи, освен проектот 100 електронски продавници.

Ние за подобрување на електронската трговија работиме многу одамна, не само со овие 100 електронски продавници за кои 36 веќе имаме избрано на првиот конкурс кој беше за 50, се пријавија само 36 кандидати. Веќе банките ги надградија своите системи, имаше претходно проблеми со банките каде што дел од нив не користеа ситем каде може да се купи со нивната платежна картичка преку интернет, сега и тоа не проблем. Останува реално до приватниот сектор да инвестираат во електронска продавница за да можат да ги нудат своите продукти не само во Македонија туку и во целит свет, секаде каде што има интернет. Ние се трудиме колку што можеме тоа да го направиме, но мора и од другата страна да има некој ангажман за да има развиено електронско тргување во Република Македонија.

Каков е моменталниот статус со Пејпал? Последната информација беше дека треба да биде вклучена Македонија во нивниот систем во првиот квартал од оваа година.

Ние со Пејпал сме во постојана комуникација, се уште останува на тоа дека Македонија е на приоритетната листа, сега ќе видиме кога точно ќе биде затоа што во изминатиот период имаа промена на извршниот директор за југоисточна Европа. Веќе имавме некои комункации и да очекуваме дека што е можно побргу тоа ќе се направи. Од аспект на наша страна легислативата е потполно изменета, Народна банка ги измени своите правилници кои требаше да ги измени и очекуваме додека одлучи Пејпал утре да влезе, утре може да функционира во Македонија.

Кој е вашиот став за меѓународниот договор АКТА?

Ние го следиме она што се случува во светот за АКТА. Регулативата којашто е 95-46, всушност тоа е директива за заштита на лични податоци, до крајот на наредната година, Дирекцијата за заштита на лични податоци во Македонија заедно со уште некои институции ќе ја направат во регулатива, значи се доби една посериозна алатка. Исто тука е конвенцијата за заштита на поединци, тоа е 108, се надеваме дека во периодот што следи ќе се вклучат активно сите чинители во јавната расправа, којашто ќе биде отворена за сите граѓани да се дискутира.

АКТА како што може да видиме има и предности има и слабости, но тоа ние го следиме и се надеваме дека нашата регулатива која ќе биде донесена на крајот на наредната година ќе биде подобра од оние другите.

Доколку се донесе во ЕУ и стане регулатива која и Македонија треба да ја подржи, тоа ќе значи дека ние бланко ќе го подржиме таков каков ќе го донесат?

Ние и досега не сме ги подржале сите регулативи бланко. Се додека не влеземе во ЕУ постојат регулативи кои ние сме ги донеле во интерес на граѓаните, како што одговараат за нас, а кога ќе влеземе во големото семејство ќе ги прилагодиме и нашите легислативи според она што го бара ЕУ.

Извор: „Радио Слободна Европа“

Новинар: Зорана Гаџовска