Интервјуа

Нашите мировници, кои имаат висок степен на професионализам и интегритет, се нашиот најголем аргумент за прием во НАТО и за промовирање на Македонија како држава која инвестира во глобалниот мир. Ова е само еден од позитивните импулси кои министерот за одбрана Фатмир Бесими ги доби при неговата интензивна дипломатија и политичко лобирање за прием на нашата држава во Алијансата, наречена "Чикаго 2012". Министерот Бесими присуствуваше на молитвениот појадок во САД, беше во Пентагон, оствари посета на седиштето на НАТО во Брисел, учествуваше на Конференцијата за безбедност во Минхен, имаше бројни средби со свои колеги. Неколкудневната дипломатија ја заврши со работната посета на Белград, каде што разговараше за зајакнување на регионалната соработка, а денес престојува во официјална посета во Приштина

Тргнавте со голем ентузијазам, со какви впечатоци се вративте?
- Кога тргнав, тоа беше старт од една позиција кога веќе беше дефинирана агендата на НАТО во Чикаго и се знаеше дека тема на НАТО во оваа фаза нема да биде проширувањето. Но, ние решивме да ги вложиме сите напори да покренеме иницијатива, за приемот на Македонија да стане тема на претстојниот самит. Некој тоа би го нарекол невозможна мисија, но мојата поента во ова што го правиме е цело време да бидеме проактивни и да не се откажуваме или обесхрабруваме. Особено поради тоа што имаме што да покажеме. Македонија е еден од најкредибилните партнери во маѓународните мисии на Алијансата, на сите состаноци со НАТО-структурите слушам најпофални зборови токму за нашите мировници. Гледано по бројот на војници во мисии, ние сме една од државите кои имаат најголем број учесници во меѓународни мисии по глава на жител.

Какви се вашите лични впечатоци?
- Моите очекувања не беа дека ние со една посета ќе успееме да добиеме позитивен одговор и дека Македонија ќе стане тема на Самитот во Чикаго. Но, тоа што имавме намера да постигнеме во догледно време е да се сензибилизира темата, да стане актуелна и да покажеме дека наш стратешки приоритет е дека остануваме заинтересирани за партнерството. Не очекувам дека тоа лесно ќе се заврши, бидејќи тоа е тема која е отворена 20 години. Поентата е да се даде импулс на Самитот во Чикаго кој претставува средба на која ќе се зборува за реформите во НАТО. Сметам дека вреди да се вложат сите напори како во однос на реформите, така и во однос на презентирање на нашите заложби. Конкретно, јас не би можел да кажам со прецизност дали во ова фаза имаме одговор или промена на став, но тоа што би можел да кажам е дека имаме позитивни оценки во однос на напорите. Значи ова не е спринт, туку маратон кој мора да го завршиме, а за тоа треба трпение, посветеност и кондиција. Јас немам дилема дека ова што го правиме е подобро, отколку да не преземеме ништо. Напротив, сметам дека најголем ризик е да не се преземе ништо. И ова што го правиме е во интерес не само на Македонија туку и на регионот, интерес на НАТО за обезбедување на сигурност и стабилност во регионот. Но, тука би потенцирал дека дури и по сценарио да не бидеме примени, ние нема да ја ставиме под знак прашалник нашата определба туку, продолжуваме по истиот курсор бидејќи е тоа најдобрата алтернатива за цел регион. Значи, продолжуваме и понатаму, а тоа во наредниот период мора да резултира со наш прием во НАТО.

Има ли позитивен импулс, навестување дека на официјалната агенда на мајскиот состанок, приемот на Македонија ќе се најде на една од точките на дневен ред?
- Тоа што го добив како заедничка оцена од сите средби е поддршката на Република Македонија да стане членка на НАТО, со укажување доколку ние со Грција најдеме заедничко прифатливо решение би било возможно и во Чикаго да станеме членка на НАТО. Но, се зависи од релациите со Грција. Дали има нешто ново? Во овој дел јас би рекол дека тие со кои разговаравме ни ја даваат целосната поддршка и сметам дека ова што ние го правиме станува дел од темите од разговорите што се водат меѓу земјите-членки и на неформалните состаноци во однос на интересот што го покажува Македонија. Рано е да се даде оцена, а јас лично не би сакал да се створи слика дека сме веќе сигурна тема во Чикаго. Има уште многу да се работи и ние продолжуваме понатаму.
За појаснување на контекстот, би сакал да додадам дека Грција ги поддржува евро-атлантските интеграции во регионот и со нив треба да разговараме отворено и искрено со аргументи, дека Македонија со зачленувањето во Алијансата само ќе придонесе за поголема стабилност на регионот.

Најавивте дека овој месец ќе остварите средба со грчкиот министер за одбрана?
- Во октомври лани, во Анталија - Турција за време на една меѓународна конференција јас имав билатерална средба со мојот грчки колега од минатиот состав. Таму ја договоривме средбата која треба да се случи во заедничката бригада на ЈИЕ во Лариса каде што командата е под РМ. Тоа е еден одличен пример како функционираме. Оваа иницијатива продолжи и со актуелниот министер за одбрана кој исто така покажа спремност и сега ги усогласуваме агендите од кои зависи дали ќе се сретнеме во февруари или март.

Споменавте дека ќе работите на зајакнување на регионалната соработка. Значи ли тоа дека ќе ја засилите и воената дипломатија, со оглед на тоа дека во соседните земји немаме одбранбени аташеа, а нема ниту воени претставници во Русија и Кина кои пак се глобални, геополитички играчи?
- Оваа година ќе дефинираме поактивен пристап и поголемо покривање на повеќе земји со поефикасно распределување на расположливите ресурси и тоа ќе се одвива преку резидентни и нерезидентни воени аташеа, како билатерално така и мултилатерално. Мултилатерално, како што е мисијата во НАТО, а ќе имаме и нов претставник во ОН каде во иднина очекуваме зголемување на бројот на мировни мисии. Понатаму, ќе има претставници во земјите-членки на НАТО, Советот за безбедност и во земјите каде што имаме интерес во делот на одбраната. Би сакал да напоменам дека ќе ја засилиме комуникацијата меѓу цивилната и воената дипломатија.

Кога сме кај геополитиката и геостратегијата, ја следиме ситуацијата на Блискиот исток и Азија. Можен ли е евентуален воен ангажман на АРМ во Сирија или Иран?
- Македонија во овие мисии го има најголемиот кредибилитет и според мојот концепт, таму кај што имаш најголем кредибилитет вреди да се вложува. Нашите мировници кои имаат висок степен на професионализам и интегритет се нашиот најголем аргумент за прием во НАТО и за промовирање на Македонија како држава која инвестира во глобалниот мир. Но, каде ќе присуствуваме во иднина ќе зависи од тоа како Алијансата ќе ги постави целите на глобално ниво. Ние како земја која веќе сме дел од тој процес ќе го дадеме својот придонес зависно од расположливите капацитети. Воедно гледаме да учествуваме и во мисиите на Обединетите нации каде можеме да го дадеме својот придонес за глобален мир. Јас уште на првиот ден на моето доаѓање во ова министерство реков дека Македонија од увозник, стана најголем извозник на мирот, а тоа е една квалитетна заслуга која треба да се вреднува.

Првите борбени униформи кои се најавуваа уште од 2007 година конечно ги облекоа војниците, кои во јануари заминаа на мисија во Авганистан. Кога ќе се унифицира целата армија?
- Подигањето на стандардот на војниците е еден од главните приоритети за што ќе се залагам во текот на мојот мандат, а униформите се дел од напорите за подобрување на имиџот на армијата. Јас сум задоволен што успеавме новата маскирна униформа да ја промовираме со четата која на почетокот на годинава ја испративме во Авганистан. Новите униформи за целата војска ќе бидат готови до 18 август денот кога ја одбележуваме 20-годишнината од формирањето на АРМ. Освен тоа, во склоп на прославата на големиот јубилеј ние подготвуваме голем број активности кои ќе почнат на 19 февруари со свечен концерт, а ќе завршат на 18 август со голема церемонија и свечена парада.

Врвен економист во одбрана. Ветивте, но и беше за очекување дека ќе работите на зголемување на буџетот во одбраната кој сега изнесува 1.3% од БДП. Ќе ги достигнеме ли НАТО-стандардите каде посакуваниот процент е 2% од БДП?
- Според нашите долгорочни проекции 2% БДП ќе достигнеме до 2020 година. Во моментов тој изнесува 1,3 како последица од трендот на намалување на буџетот кој не е само кај нас, туку и во многу други земји-членки на НАТО. Ние оваа година, за прв пат после толку време успеавме тој тренд на намалување да го прекинеме и буџетот за одбрана да го зголемиме за 9% и тоа во моментот кога вкупниот буџет порасна само 5% .

Вие сте најмладиот министер за одбрана во Европа, а втор во светот? Како ја доживувате титулата?
- Голема чест, но истовремено и голем предизвик беше моето назначување за министер за одбрана. Во Министерството за економија бев на свое и тоа не ми беше никаков проблем. Но, општ впечаток е дека министерот за одбрана треба да биде повозрасен и реакциите од првите средби со моите колеги се обично во таа насока. За мене тоа е уште поголема одговорност бидејќи на маса седнувам со луѓе кои се многу искусни во оваа област и разговараме за многу сериозни и сензибилни прашања. Тоа ми е уште еден аргумент повеќе и поттик овој ангажман да го сметам за многу вреден и голем предизвик.

Задоволни ли сте од ефектите што ги постигнувате од позиција министер за одбрана?
- Краток е периодот за да се оценуваат резултатите. Успеавме во овој период да ја обезбедиме новата униформа за четата во мисијата во Авганистан и имавме зголемување на буџетот за одбрана за 9% во период кога други земји од регионот и земји-членки на НАТО продолжија со намалување на своите буџети за одбрана. Има промени кои ги правиме и кои во наредниот период ќе се почувствуваат уште повеќе. Мои три главни цели се евроатланската интеграција, подобрување на стандардот на вработените и модернизација на армијата. Една од работите која ќе се види во иднина како концепт на функционирање е смарт дифенсот или паметна одбрана, кој како нов концепт на НАТО може да најде примена и кај нас.

Се откажавте ли од проектот "АРМ мој вистински дом" кој помина со одличен одѕив?
- Не сме се откажале, напротив. Концептот го одржуваме, но сакаме да го надградиме со нови модалитети и да го адаптираме за цела Македонија, бидејќи констатиравме дека првично зацртаниот проект беше интересен само за Скопје, а не и за останатите градови. Од тие причини, одлучивме подетално да го анализираме, и веќе сме во преговори со банките да ги видиме можностите за реализација. Исто така, се размислува и за одредена форма на комбинирање со владиниот проект "Купи куќа, купи стан".

Да позборуваме малку и за стандардот на вработените. Синдикатот во одбраната излезе со обвинувања дека доцните со исплатата на дневници и другите додатоци?
- На сите мои досегашни работни позиции секогаш сум ја почитувал институционалната соработка со синдикатите. Јас се залагам тоа да биде однос на партнерство помеѓу синдикат и раководство за на координиран начин поефикасно да ги постигнеме целите, согласно можностите. Тоа што АРМ ја прави поспецифична е тоа што има јасни задачи и цели за кои се залагаат војниците. Имиџот се прави и преку нивниот јавен настап. Јас редовно имам контакти со синдикатот и секогаш им апелирам за сите прашања да седнат да разговараат со раководството, а не да испраќаат барања преку медиумите, бидејќи на тој начин, се стекнува лош впечаток. Ваквите настапи не одат во прилог на армијата. Всушност, додека јас бев на службен пат, на една толку важна мисија каде преку заслугите на АРМ лобирам прием во НАТО, тие без да разговараат со мене или некој од раководителите излегуваат во јавноста со низа обвиненија. И моите странски колеги ги читаат реакциите, а тоа може да го стави под знак прашање кредибилитетот и сериозноста на нашите заложби за членство во НАТО. Нема проблем кој не може да се сослуша и да се има разбирање.

Извор:  „Вечер“

Новинар: Елизабета Aрсоска
 

 

Како ја оценувате работата на Министерството за правда откако сте на оваа функција?

- Познато е дека ресорот што го раководам зазема клучно место во извршната власт, не само поради обемноста на надлежностите кои истиот ги опфаќа или ги има, туку и поради важноста на неговата улога во општеството, тука пред се мислам во квалитетот на креирање на политики за перманентна надградба на правосудниот систем, кој како и во секоја друга држава  и во Република Македонија е од исклучителна важност за владеењето на правото и правната сигурност на граѓаните.

Ве уверувам дека, додека јас го раководам овој ресор, во континуитет се преземаат и ќе продолжат да се преземат и спроведуваат активности кои ќе имаат единствена цел, а тоа е правосудниот систем до стане ефективен и во него граѓаните да гледаат заштитник на правниот поредок и на нивните права, како и верба за неговото квалитетно и правично функционирање.

Активностита што ја прави Министерството за правда, а која треба уште повеќе да се зајакне, секако  е следењето на напредокот, односно реформите од причина што само со суштински и квалитетни анализи за спроведувањето на реформите можеме многу побрзо да ја постигнеме посакуваната цел.

Сметам дека Министерството за правда со нејзиниот кадровски потенцијал и со телата формирани од моја страна, во кои учествуваат и друг кадар од науката, судството и други, прават се овој ресор да е на ниво на извршување на нејзината функција. Активностите што се преземат ќе продолжат и во иднина, а оценка за сработеното најдобро може да даде јавноста, односно граѓаните на Република Македонија.

Јас ќе направам се што е во рамките на мојата надлежност, реформите во правосудството да продолжат со уште понагласен интензитет, од секакво аспект, односно како од формално правен, така и од создавање услови за квалитетна имплементација на законите. Владеењето на правото и правдата за мене се приоритет.


На крајот на минатиот месец учествувавте на Неформален состанок на министрите за правда и внатрешни работи на Европската унија во  Копенхаген, Данска. Кои заклучоци беа донесени на состанокот ?

- Еднa од централните теми кои се дискутираа на првиот ден од состанокот беа проблемите со  притисокот од илегални имигранти и баратели на азил во Европа, а кој е предизвик  со кој се соочува Европската унија. За ова прашање земјите членки на Европската Унија покажуват меѓусебна солидарност и вложуваат заеднички напори за надминиување на ова појава.

На состанокот се дискутираше и за предизвиците во борбата против тероризмот, прекуграничниот криминал, организираниот криминал и азилантскиот и миграциски притисок со кои се соочува Европската унија.

За наведените прашања дискутиравме и околу зајакнување на системот за размена на информации како и за зајакнувањето на соработката за трансфер на осудени лица за отслужување на казните во нивните матични земји.

Не од помала важност беа и дискусиите за новите предлози на Европската комисија во врска со признавањето и извршувањето на одлуките на судот во граѓанското и трговското право, соработка на Европската унија во казненото право вклучувајќи го одредување на одредби за казните во Правото на ЕУ и прашањата поврзани со трансфер на осудени лица за да ја отслужуваат казната во нивните матични земји.  

Како ја оценувате новата надлежност на Врховниот суд да одлучува, односно суди за заштита на правото на судење во разумен рок, односно кои мерки се превземаат да се превенираат ваквите случаи во делот на неразумното траење на постапките пред домашните судови во правец на нивно забрзување?

- Не случајно уште пред 60 години ова право  е признато и загарантирано на европско ниво. Истото го гарантира и нашиот правен систем.  Имајќи ги предвид апликациите на граѓаните на Република Македонија пред судот во Стразбур по однос на ова право, кај нас беше спроведена анализа и оцена на ефективноста на заштитата на ова право, односно оцена на начинот на толкување и примена на  новото правно средство во оваа насока. Анализата покажа дека има потреба од воведување на ваков заштитен правен инструмент во нашето национално право и таа надлежност со закон му се довери на Врховниот суд на Република Македонија.

Следењето на примената на  ова надлежност на Врховниот суд на Република Македонија покажува дека ова мерка дава солидни резултати. Ова не го велам сам, туку е и мислење на релевантни меѓународни организации. Овие анализи ги потврдува и фактот  кои говори за  намалениот прилив на апликациите против Република Македонија пред Европскиот суд во однос на судење во разумен рок.

Што конкретно превзема Министерството за правда во делот на приближување на Македонија до европските стандарди  кои се неопходни за нејзина интеграција во Европската унија?
 
- Ресорот што го раководам има клучна улога во делот на обезбедувањето на функционален и ефикасен пристап до правдата и втемелување на принципот на владеење на правото, заснован врз европските правни стандарди.

На тој план, во континуитет се превземаат активности за координација и спроведување на обврските кои произлегуваат од Спогодбата за стабилизација и асоцијација  посебно во делот на правосудството, антикорупциската политика и човекови права, следење на реализацијата, како и се презентираат реализираните законодавни и институционални активности од сферата на реформата на правосудство, анти-корупциската политика и човековите права.

Поконкретно, Министерството за правда во континуитет превзема активности во насока на забрзување на судските постапки, зголемување на квалитетот на судските одлуки, зајакнување на отчетноста во вршењето на судиската функција, создавање стабилен судски систем на финансирање, а со воведувањето на современата информатичка технологија се зголемува транспарентноста и јавноста на работата на судовите во Република Македонија, со што се зајакнува довербата на граѓаните во судството.

Кога сум овде, би сакал да ја потенцирам важноста на пренесување на надлежности од судската власта на другите јавни служби како што се извршителите и нотарите, со што судската власта е растoварени со над 400 илјади извршни предмети по кои ќе постапуваат извршителите и нотарите.

Значајни се активностите кои Министерството за правда, ги превзема на полето на борбата против корупцијата и организираниот криминал, што преставува силна политичка волја за бескомпромисна борба против тоа зло.

Кои тековни активности ги презема Министерството на полето на реформите во правосудството во Македонија, кои се во насока на обезбедување на независен и ефикасен судски систем?

- Поделбата на власта е столб на демократското општество. Оттука, независноста и ефективноста на судскиот систем е од посебна важност за граѓаните, а со тоа и за општеството. Моето мислење за состојбите, како и мојот став за потребата од независен и ефективен судски систем во Република Македонија го имам истакнато во моите јавни настапи. Инаку, грешиме ако мислиме дека реформите на правосудниот систем се само донесување на правна регулатива било од материјално уредување или од процесната сфера. Јас, на неколку наврати за јавноста го имам кажано дека правосудниот систем, кој секако дека пред се треба да биде поставен квалитетно, не е едноставна работа, напротив многу е комплексна и треба да се делува од сите аспекти, тргнувајќи од создавањето на услови, вложувања во тој систем, како и многу поголема финансиска независност и секако зајакнување и на кадровските капацитети.

Јас цврсто стојам на мојот став и тоа ќе продолжам и  да го правам реформите да се следат сериозно и да се помогне од сите аспекти.

Република Македонија склучи неколку договори за екстрадиција на сопствени државјани. Каков е ефектот од нивната имплементација?

- Прво мора да повторам дека борбата против организираниот криминал и корупцијата е еден од приоритетите  на Владата. И порано има нагласено дека пречките  за предавање односно екстрадиција, како што се посебно  двојното државјанство во никој случај не смеат да бидат пречка за ефективна борба против криминалот. 

Не случајно беше донесен амандаманот  XXXII кој, на државјанин на Република Македонија му го гарантира правото да не му биде одземено државјанството,  ниту да може да биде протеран од државата или да биде предаден на друга држава, но со еден исклучок освен врз основа на ратификуван меѓународен договор и со одлука на суд.  Мислам дека сум јасен и ме сфаќате дека  сакам да кажам дека постои не само политичка волја, туку и децидна правна одредба која гарантира ефективна борба против криминалот.              

Имено, како што веќе е познато Република Македонија склучи билатерални договори за екстрадиција со други држави, вакви договори се потпишани со Република Хрватска, Црна Гора и Република Србија, кои се во постапка за ратификација, а во тек се постапки  за склучување на вакви договори и со други земји. Со што се дозволува екстрадиција на наши државјани само за најтешките облици на организиран криминал, корупција и перење пари.

Неодамна  потпишавте  писмо на намери  со  амбасадорот на Кралството Холандија, Мариет Шурман. Со потпишувањето се означи започнувањето на проектот „Поддршка за унапредување на имплементацијата на медијацијата во Македонија“. Која е целта на проектот?

- Цели на проектот се пред се утврдување на слабостите во постојните легислативни и институционални механизми за медијација, зголемување на капацитетите за медијација и подигнување на свесноста за можностите на медијацијата во Македонија.

Проектот ја означува  подготвеноста на Кралството Холандија да продолжи и понатаму да ја подржува Република Македонија во нејзината определба за успешна реализација на судските реформи, како еден од клучните елементи кој треба да придонесат за зачленување на Република Македонија во семејството на Европската унија.

Сакам да изразам благодарност до Владата на Кралството Холандија, која останува и понатаму искрен пријател на Република Македонија и чија  поддршка се манифестира токму  и со ова Писмо за намери. 

Како би ја прокоментирале неодамна започна кодификацијата на Граѓанскиот законик, што е најголем легислативен проект во поновата правна  историја на Република Македонија.

- Токму така. Кодификацијата има исклучителна важност за нашиот правосуден систем и посакувам што поскоро тоа право да го имаме кодифицирано.  Дозволете да ја истакнам големата заинтересираност на Владата на Република Македонија со директната подршка на овој  голем проект кој ќе биде голем придонес во јакнењето  на демократското општество, владеење на правото и правната држава. Дека  Владата на Република Македонија  е  посветена на овие прашање зборува и фактот што законите со европски предзнак секогаш имаат приоритет во нивното подготвување и донесување.

 

Република Македонија има посебен интерес за градење, унапредување и продлабочување на добри и пријателски односи со Руската Федерација, како релевантен фактор на меѓународната сцена, но и како докажан традиционален партнер, потенцира министерот за надворешни работи Никола Попоски во интервју за руската новинска агенција ИТАР-ТАСС.

Одговарајќи на новинарско прашање како ги оценува билатералните односи меѓу Република Македонија и Руската Федерација и во каква насока смета дека би требало да се развиваат, тој изразува задоволство што во континуитет се одржува и унапредува редовната комуникација и контактите меѓу претставниците на Владата на Република Македонија и на Владата на Руската Федерација. Попоски ги споменува и динамичниот развој и соработката меѓу двете земји во областа на културата, образованието, науката и туристичката размена, проследени со низа настани од заеднички проекти што беа реализирани во текот на изминатата година, надополнети и со потпишување на неколку меѓувладините договори, меѓу кои и за зајакната соработка меѓу министерствата за внатрешни работи на двете земји.

- Наш интерес е во претстојниот период да се фокусираме на интензивирање на економската соработка, на трговската размена и на привлекувањето на директни инвестиции од Русија во Македонија. И покрај неповолните светски економски трендови, сметаме дека постојат уште многу можности кои со заеднички напори и волја можат да го зголемат обемот на билатералните економски односи, вели шефот на македонската дипломатија. Тој очекува и во иднина да продолжи соработката и на меѓународен план, особено во рамките на ОН, по највиталните прашања кои се однесуваат на меѓународниот мир и развој, борбата против глобалниот тероризам, хуманитарни прашања и други прашања од глобален карактер.

Министерот Попоски истакна дека од особено значење беше минатогодишната посета на  Македонија на министерот за надворешни работи на Руската Федерација, Сергеј Лавров.  Таа посета, подвлече, ја доживеавме како конкретен гест на пријателство, но и како влог за унапредување на заедничките цели за безбедност на регионот на Југоисточна Европа. Притоа, беше најавено, потсети, дека и Македонија ќе биде дел од стратешкиот проект на гасоводот „Јужен поток“, што за нас има посебно значење и очекуваме да придонесе во развојот на бројни индустриски гранки и енергетиката во целина.

- Искрено се надевам, дека во текот на оваа година ќе имаме можност да ја потпишеме новата програма за соработка меѓу министерствата за надворешни работи на двете земји, а планираме и посети, вели во интервјуто Попоски.

На прашањето дали по работните посети на министрите за внатрешни работи и за транспорт и врски, Гордана Јанкулоска и Миле Јанакиески на Москва, е планирано уште некој од раководството на Република Македонија да престојува во официјална или работна посета на Русија, Попоски потенцира дека се очекува оваа година да се реализира посета на високо ниво на Москва, при што, освен политичките билатерални  прашања, детално би биле разгледани  можностите за унапредување на постојната економска соработка.

- Исто така, планираме и реализација на неколку министерски посети, при што би биле потпишани и договорите за отворање културно-информативни центри, за признавање на дипломите, како и за други  прашања и области од заемен интерес, појаснува шефот на македонската дипломатија.

Во однос на можноста за олеснување на визниот режим кон руските граѓани, министерот Попоски подвлекува дека заедничка цел и обврска е да работиме за олеснување на движењето на граѓаните од двете земји.

- Како корисна се покажа досегашната практика за укинување на визите во периодот март-октомври за граѓаните на Руската Федерација и за нивно влегување и транзитирање низ Република Македонија, при што очекуваме дека и Руската Федерација ќе изнајде начин како истата поволност да им се овозможи и на македонските граѓани. Меѓу двете земји на сила е Спогодбата за условите за заемни патувања на државјаните на Република Македонија и на Руската Федерација, при што доставивме и конкретни предлози до руската страна, за кои очекуваме одговор, рече Попоски.

Тој напоменува дека постојната Спогодба  за условите за заемни патувања, дава можност за патување без виза во Република Македонија на руските туристи во текот на целата година, само со презентирање на туристички ваучер и потврда за прифаќање на странски турист од организацијата која врши туристичка дејност. Секако, тука би ја споменал, вели, и можноста граѓаните на Русија, кои поседуваат Шенген-виза со повеќекратен влез,  слободно, без дополнителни обврски да ја посетуваат Република Македонија.

- Од наша страна постои и волја и заложби за олеснување на визниот режим, и подготвени сме да вложиме напори, во текот на оваа година да направиме дополнителен исчекор кон натамошно визно олеснување за граѓаните од двете земји, појаснува министерот за надворешни работи Никола Попоски во интервју за ИТАР-ТАСС.

 
 

 

Македонија со право може да очекува придвижување на соработката со Русија во областа на земјоделството, што одговара на интересите на двете страни, истакнува македонскиот министер за земјоделство, шумарство и водостопанство Љупчо Димоски во интервју за ИТАР-ТАС во пресрет на неговата посета на Руската Федерација кон средината на месецов.

Според Димоски, потенцијалот во соработката се уште не е реализиран целосно. Оптималните можности за нејзино зацврстување ќе бидат разгледани на средба со руската министерка за земјоделство Елена Скирник.

Македонските земјоделци се заинтересирани за испорака на своите стоки на рускиот пазар, а  на територијата на Русија се произведуваат стоки за чиј пласман овде имаат потреба македонските граѓани. Затоа, укажува Димоски, сакаме не само да ги рекламираме своите производи во Руската Федерација, туку и да ги привлечеме руските компании во Македонија.

Со бизнис делегација министерот за земјоделство при престојот во Русија ќе учествува на Меѓународниот саем за храна, пијалоци и суровини за производство ПРОДЕКСПО-2012 во Москва. - Ќе бидат претставени водечките производители на најдобрите сорти македонско вино во земјава. Планираме да го привлечеме вниманието кон нив од страна на руските потрошувачи. Заинтересирани сме за освојување на регионалните пазари на Руската Федерација и подготвени сме да им предложиме природен производ со висок квалитет, најавува Димоски.

Тој во интервјуто говори и за влијанието на влезот на Русија во Светската трговска организација (СТО) за македонските земјоделци кои извезуваат  во Русија. Интегрирањето на Русија во оваа меѓународна организација ќе ги зацврсти взаемните односи меѓу нашите земји не само во областа на земјоделството, туку и во секој дел од економската соработка. Земјите, кои влегуваат во СТО, преземаат врз себе и определени правни обврски кои претставуваат соодветна гаранција за бизнисот. На таков начин, претприемачите од Македонија ќе се чувствуваат позаштитени при инвестирањето во економијата на Русија и во пласманот на своите производи во оваа земја, смета Димоски.

Министерството за земјоделство, како што вели, целосно ја поддржува иницијативата на македонските бизнисмени за отворање  големи центри во руските региони во коишто би можеле ефикасно да се чуваат и продаваат на големо овошје и зеленчук од Македонија.  Раководството на државата, најавува, ќе им даде секаков вид соработка во таа намера.

- Главна задача во оваа насока, како што мене ми се чини, треба да стане барањето на заинтересираните партнери во руските региони. Не треба да се става акцент само на Москва и на Московската област, каде конкуренцијата е неверојатно голема. Неопходно е да се најдат такви пазари за нашите стоки на кои ќе можеме да се задржиме подолг период и на кои ќе бидеме во можност да им бидеме достојна конкуренција на руските бизнисмени, наведува Димовски.

Освен тоа, додава, треба да се привлече и руски капитал во Македонија со цел создавање големи откупни центри за купување, сортирање и транспорт на земјоделските производи во Русија. Ако ги заинтересираме руските инвеститори, можеме да им обезбедиме достапност до целиот циклус на производство на стоките, што ќе стане гаранција за нивниот квалитет и еколошката безбедност, вели министерот за земјоделство, шумарство и водстопанство Димоски во интервју за ИТАР-ТАС.

 

 

 

Првиот човек на македонската дипломатија дојде на интервју во Гласот на Америка директно од средбата со американскиот заменик-државен секретар Вилијам Барнс. „САД остануваат посветени во поддршката на Република Македонија да влезе во НАТО“, рече Попоски, запрашан да ја резимира пораката од американска страна.

Па сепак, што опипливо може да очекува Македонија од САД во Чикаго?  Самиот премиер Никола Груевски во неодамнешно интервју оцени дека нема теоретска шанса за прием, а заменик-помошникот државен секретар Филип Рикер укажа на ставот на НАТО - прво да се реши спорот со името, па потоа членство.  Попоски одговара дека Македонија е попрво фокусирана на резултатот – земјата да стане членка - час поскоро, отколку на настанот – Самитот во Чикаго:

„Со самиот факт што САД имаат толку многу инвестирано во целиот наш регион и во интеграцијата на НАТО, автоматски, мотивацијата треба да биде на високо ниво.  Она што е реално на теренот е дека Чикаго не е самит што е фокусиран на проширувањето.  НАТО има стратешки одредници што треба да ги определи и во тој правец се насочени грото напори.  Она што е за нас значајно е дека исполнувањето на критериумите и заслуженото членство треба да се материјализираат час поскоро.  Затоа и инсистирам на тоа дека Чикаго не е цел сама по себе.  Нашата цел е да го промовираме фактот дека Република Македонија треба да стане земја-членка и тоа е во интерес на сите“.

Декларативно, надворешно-политичката стратегија на Македонија е дека очекува Грција да ја почитува одлуката на Меѓународниот суд на правдата и да не го блокира повторно приемот.  Но, што доколку Грција не го стори тоа?  Попоски коментира:

„Повторно би навлегле во домен на шпекулации.  Тоа што мислам дека е релевантно во овој контекст е дека Република Грција е членка на ОН.  Суд на ОН им донесено определена одлука и во таа одлука исто така го наведува поведението што се очекува за во иднина.  Од аспект на Република Македонија, не можеме да очекуваме априори дека Грција не би ја почитувала таа одлука и дека би одела свесно контра таква одлука“.

Меѓутоа, дали Македонија има план-Б за таквата евентуалност?

“Ние имаме само еден-единствен план, а тоа е да станеме земја-членка на НАТО“, дециден е Попоски.

Дали Македонија планира да оди на прием со кратенката БЈРМ на Самитот во Чикаго?

“Тоа е нешто што е предвидено со Времената спогодба.  Времената спогодба предвидува дека во организации во кои Грција е членка, а Република Македонија има аспирација да стане, според тие критериуми кои се предвидени во Времената спогодба, и онака како што е регулирано во рамки на ОН, нема никаква причина да наидеме на опструкција“, смета Попоски.

Прашањето за името се` уште е отворено.  Што е крајната цел на македонската надворешна политика за него: да го реши со компромис, да бара прием без решение, да ги напушти преговорите...

„Процесот на проширување традиционално бил комплициран.  Кого и да прашате, секој смета дека наидувал на тешки предизвици.  Нашите предизвици се многу специфични и факт е дека наидуваме на непринципиелни опструкции на тој пат.  Тоа што го преземаме како пристап, како принцип, е фактот дека сме целосно посветени да најдеме решение што ќе ни овозможи да станеме земја-членка на НАТО.  Во тоа сме сериозно посветени и навистина сакаме да се постигне решение што ќе ни овозможи да продолжиме понатаму.  Наша цел е Република Македонија да биде дел од тоа семејство, каде веќе е Република Грција и каде ќе може да се фокусираме на битните работи, односно стабилноста во регионот.  Ќе го затвориме тоа поглавје“, одговара Попоски.

Дали Македонија ќе мора да направи отстапка за решение?  Грчката страна тврди дека веќе го сторила тоа бидејќи прифаќа името да го содржи зборот Македонија, но со некаква одредница.  Попоски на ова возвраќа:

„Македонија има направено толку многу отстапки, во редица, што навистина е апсурдно да говориме за било каква отстапка од страна на Република Грција, кога ние во старт сме се откажале од работи како – менување на Устав, знаме, јасно изразување на никакво немање на територијални претензии, што е, повторувам, оној темел на таа грчка теза, со тоа што сме ги отстраниле сите оние ризици кои од нивна страна биле причина за да се аргументира тоа попречување.  Од тој аспект, не би можел да видам никава логика во тоа дека Република Грција со ваква изјава направила некаква отстапка, а ние не сме направиле.  Мислам дека ако ги ставите на една терезија отстапките од една и друга страна, дисбалансот е радикален“, вели Попоски.

Првиот македонски дипломат резонира дека Македонија придонесува и се однесува како земја-членка на НАТО, поради што и заклучува дека и` следува да ги ужива придобивките на НАТО.

Извор: Глас на Америка на македонски

Новинар: Ведран Андоновски

 

Неодамна бевте во посета во Истанбул. Која беше целта и има ли некои конкретни договори по посетата? Колку е Македонија интересна за турските компании и кои сектори имаат најголем потенцијал да привлечат турски инвестиции?

На покана на министерот за економија на Република Турција, Зафер Чаглајан, бев во дводневна посета на Република Турција. Со него разговаравме за инвестициските проекти и поволности, со цел анимирање на турските компании своите деловни планови да ги реализираат во Македонија. Ги претставив актуелните економски проекти, со посебен акцент на енергетските и на туристичките проекти, кои се дел од програмата на Владата на Република Македонија, како и реформите во бизнис-климата, кои ја прават земјата атрактивна за инвестирање. Од аспект на туризмот пак, на мојот турски колега му предложив креирање производ наменет само за турските туристи, под името „Посетете ја родната земја на Кемал Ататурк и видете седум чуда за седум дена“. Добив ветување од него дека многу брзо турските инвестиции ќе го достигнат нивото од 500 милиони американски долари.

За време на посетата на Истанбул се сретнав и со министерот за трговија и царина, Хајати Јазиџи, со кого разговаравме за продлабочување на трговската соработка меѓу двете земји, при што беше спомената подготвеноста на Турција за зголемување на трговската размена меѓу нашите две земји, која е планирана да достигне една милијарда долари.

На мое големо задоволство, остварив средба и со претставниците на двете големи деловни здруженија, Стопанската комора на Истанбул (ИТО) и Независната индустриска и бизнис-асоцијација на Турција (МУСИДА). Станува збор за бројни асоцијации, а претставниците на турските деловни субјекти по моето излагање и претставување на поволностите за инвестирање изразија интерес за зголемување на деловната соработка со македонските компании, но и за влез на турски инвестиции во Република Македонија. Имено, Стопанската комора на Истанбул е моќна институција со 350.000 членки, чиј годишен извоз на стоки и услуги надминува 74 милијарди американски долари и е активен член на Меѓународната бизнис-заедница, додека Независната индустриска и бизнис-асоцијација на Турција (МУСИДА) со 28 претставништва низ Република Турција со 3.000 компании-членки.

Имав неформални средби и со менаџери на неколку големи турски концерни, а меѓу позначајните ќе ја споменам средбата со еден од најбогатите бизнисмени, Ахмет Чалик, кој го изгради главниот град на Туркменистан од бел мермер, а се занимава со енергетика, минерални суровини, медиуми, градежништво. Тој најави наскоро посета на Македонија, а неговиот интерес е насочен најмногу во Прилепскиот регион, кој е најбогат со бел мермер и со отворање фабрика за негова преработка, како и за енергетските проекти, банкарството и за инвестирање во зоните. Компанијата Груп импекс пак, изрази конкретен интерес за инвестирање во енергетиката, посебно за концесиите за искористување на хидропотенцијалот.

Инаку, најинтересни сектори за инвестирање за нив се производството на делови за автомобилската индустрија, енергетиката, инфраструктурата, туризмот, особено во најавените слободни туристички зони.

Каква година ќе биде 2012 година на економски план? Кои ќе бидат најголемите предизвици со кои ќе се соочи македонската економија?

Во нормални услови на стопанисување, позитивниот резултат од 2011 година ќе значеше солидна основа за понатомошни позитивни остварувања на македонската економија и остварување на планираната стапка на пораст на БДП од 4,5%. Меѓутоа, интензивните промени во негативна насока што се најавуваат во светската економија веројатно ќе имаат одраз во насока на остварување помал пораст на БДП од планираниот.

Бидејќи е речиси целосно отворена, македонската економија во текот на 2012 година ќе биде изложена на очекуваните турбуленции во светската, а со тоа и во европската економија. Најрелевантните меѓународни институции предвидуваат нова рецесија во светската економија. Тоа би значело намалување на светската побарувачка на стоки и услуги. Истовремено, тоа ќе доведе и до намалување на цените на некои од најважните берзански производи, како што се текстилот, металите и сл. Во такви услови, може да се очекува намалување на вкупниот извоз на стоки и услуги од Република Македонија, што најверојатно, ќе има неповолни влијанија врз обемот на индустриското производство, а со тоа и врз помалиот од планираниот пораст на бруто-домашниот производ. Поради таквите очекувани екстерни случувања, за економијата на Република Македонија ќе биде голем успех остварувањето позитивен резултат и тоа колку поголем, толку подобро, односно да излезе од вртлогот на новата светска рецесија што е можно помалку повредена.

Изминатиов месец беше актуелен проблемот коj го предизвика Макпетрол со едностраното и незаконско стопирање на снабдувањето со гас. Зошто е конфликтот на релација Влада-Макпетрол и што прави Владата за да не се случи повторно вакво самоволие, кое им предизвика големи штети на македонските компании?

Согласно Законот за енергетика, вршителите на регулираните енергетски дејности се должни да ги исполнуваат обврските за обезбедување јавна услуга и треба да обезбедат сигурна, квалитетна и непрекината испорака на енергија и енергенси на потрошувачите. Согласно информациите од Макпетрол Пром гас дооел Скопје, произлегува дека прекинувањето со испорака на природен гас е поради различните ставови меѓу Регулаторната комисија за енергетика и Пром гас дооел по прашањето на примената на тарифниот систем за продажба на природен гас на тарифни потрошувачи, со кој се создава негативна финансиска состојба во определен период.

Регулаторната комисија за енергетика го следи функционирањето на енергетските пазари, па доколку утврди неправилности, донесува одлука со која се забранува определено однесување на вршител на енергетска дејност или се наложува преземање соодветни мерки. Во таа насока, Регулаторната комисија за енергетика ја донесе одлуката за забрана на прекинувањето на снабдување со природен гас на тарифните потрошувачи приклучени на системот за пренос на природен гас од страна на Макпетрол Пром гас и едновремено пристапи кон изменување и дополнување на тарифниот систем за продажба на природен гас на тарифни потрошувачи.

Регулаторната комисија за енергетика активно работи на подзаконските акти од областа на природниот гас кои се предвидени со Законот за енергетика и планира истите да ги донесе заклучно со јуни 2012 година. Стапувањето на сила на подзаконските акти значи либерализација на пазарот на природен гас, односно можност потрошувачите на природен гас самостојно да изберат свој снабдувач со природен гас.

Во надлежност на Министерството за економија е и тендерот Чебрен и Галиште, кој според сите најави, уште еднаш ќе пропадне. Што е проблемот и зошто се дозволува неколкупати да пропаѓа тендер за толку важни проекти?

Реализацијата на овој проект, како од економски, така и од енергетски аспект е од големо значење за Република Македонија. Со работата на каскадата ХЕЦ Чебрен, ХЕЦ Галиште и ХЕЦ Тиквеш во енергетскиот систем на Република Македонија ќе се добијат дополнително 1200 GWh произведена електрична енергија, со што ќе се зголеми производството на електрична енергија од хидроелектраните, додека вкупното производство на електрична енергија во Република Македонија ќе се зголеми за 25%.

Енергетските проекти спаѓаат во групата најголеми инфраструктурни проекти во државата и за изградба на истите е потребен подолг временски период, односно потребно е преземање бројни активности. Ова е случај и со реализацијата на проектот Чебрен и Галиште. Во овие активности спаѓаат изработка на потребна техничка документација, студии за исплатливост, подготовка на тендерска документација, објавување меѓународни јавни повици итн. Поради комплексноста на овој проект, потребно е познавање од повеќе области и поради ова е формирана комисија од повеќе надлежни министерства и институции. Со оглед на тоа што станува збор, како што реков, за доста сложен проект и за обемни понуди, евалуацијата на доставените понуди сè уште е во тек. По нејзиното завршување, комисијата до Владата ќе достави извештај од евалуацијата и предлог-одлука за избор на најповолен понудувач.

ММФ предвидува дека извозот на Македонија годинава ќе порасне само за 1,4%. Кои се прогнозите на Владата и на Министерството за тоа како ќе се движи извозот и во кои сектори се очекуваат поголеми падови?

Логични се очекувањата за поскромен пораст на извозот во 2012 година од причините што претходно ги споменав. Проекциите за растот на извозот во тековната година се базираат пред сè на очекувањата во движењето на светската економија и поврзани се со проекциите на странската побарувачка и светските цени, очекуваните инвестиции од странство и реализацијата на предвидените инвестиции на државата.

Имено, неизвесноста со разрешувањето на должничката криза во еврозоната и нејзиното влијание врз растот на Европската унија, како наш најзначаен трговски партнер, создаваат неизвесност за движењето на побарувачката на стоки за извоз и за флуктуацијата на светските цени. Македонскиот извоз е фокусиран кон ЕУ-земјите со 60,7% и кон ЦЕФТА-земјите од 27,8% (заклучно со ноември 2011 година). Остварен е раст во извозот од 33,9% во ЕУ-земјите, а увозот од ЕУ е со раст од 34,4%. Во однос на регионот (ЦЕФТА-земјите), растот е 21,3% во извозот, а 27,8% во увозот споредено со ноември минатата година. Република Македонија постојано го следи остварениот раст и проекциите за растот на глобалната економија, но и последиците од кризата во еврозоната, како што се финансиската нестабилност и потребата од фискална консолидација како врвни приоритети за најголем број земји на ЕУ и на Југоисточна Европа.

За илустрација, најновите ревидирани проекции за растот на БДП во европските земји се 1,6% за 2011 и 0,6% за 2012 година. Проекциите за растот на БДП кај петте наши најзначајни партнери од еврозоната се: Германија 2,2% (2011) и 0,8% (2012), Бугарија 2,2% (2011) и 2,3% (2012), Италија 0,5% (2011) и 0,1% (2012), Велика Британија 0,7% (2011) и 0,6% (2012) и Грција -5,5%(2011) и -2,8% (2012). Нашите проекции за наредниот период упатуваат на изгледи за послаб раст на домашната економија до крајот на годината и помал раст на извозот, но сепак, поради подобрите остварувања од почетокот на годината, се очекува растот на извозот во 2011 година да се задржи на нивото од над 30% (номинален раст) и 5,5%-6% (реален раст), при што би сакал да потсетам дека номиналниот раст на извозот за 2011 година беше проектиран на 21,8%. Нашите проекции, пак, за растот на извозот за 2012 година се 12% (номинален) и 3% (реален раст).

Според последните статистички податоци, заклучно со месец ноември 2011 година остварен е номинален раст на извозот од 35,6%. Истовремено, растот на извозот во физички обем изнесува 4%. Номинален раст на извозот е остварен во сите сектори и тоа најмногу кај машините и кај траспортните уреди (127,4%), кај хемиските производи (107,1%), кај животинските масла (64,8%) и кај минералните горива (41,6%). Номиналниот раст на извозот во првиот квартал беше 40,2%, во вториот 49,1%, во третиот 24,5% и во првите два месеци од четвртиот квартал 30,2%. Како резултат на послабата странска побарувачка и послабиот раст на цените на главните извозни производи на светските берзи, во третиот и во првите два месеци од четвртиот квартал се забележува забавена динамика на раст на извозот (24,5%), што е речиси двојно помалку од остварениот раст во првите два квартали (45,0%). Помал раст на извозот беше остварен во најзначајните сектори. Водечкиот извозен сектор, металната индустрија, од 36,9% во првото полугодие беше забавен на раст од 19,8% во третиот квартал и раст од 5,6% во првите два месеци од четвртиот квартал. Вториот извозен сектор, разни готови производи (облека), кој во првото полугодие забележа раст од 18,7%, во третиот квартал забележа пад од 4,1%, а во првите два месеци од четвртиот квартал висок раст од 67,6%. Растот на извозот на секторот хемиски производи од 188,2% (прво полугодие) во третиот квартал беше намален на 95,3%, а во првите два месеци од четвртиот квартал 12,3%. Повисоки стапки на раст во втората половина од годината остварија единствено секторот пијалаци и тутун и секторот суровини, освен горивото.Значи, растот на извозот ќе биде забавен речиси во сите сектори, евентуален пад на извозот може да се очекува во секторот разни готови производи и секторот минерални горива, но не станува збор за очекувања за некои поголеми падови.

Дали и какви мерки се планираат за да им се помогне на извозните индустрии кои најмногу ќе бидат погодени од кризата?

Владата на Република Македонија изготви 50-ина мерки кои се пред сè насочени кон подобрување на условите за добивање кредити, на условите за регистрација на бизнисите, на добивањето градежни дозволи, на извршувањето на договорите, на солвентноста на компаниите. Станува збор за продолжување на реформите со кои ќе се подобрува состојбата во земјата и на тој начин ќе се прави заштита од кризата во еврозоната, бидејќи само на тој начин можеме да ги подобриме состојбите во стопанството и да се избориме со европската криза како наш најголем предизвик.Тоа се мерки и активности кои ќе треба да се имплементираат во текот на 2012 година во делот на водење бизнис во 10 индикатори кои ги следи Светската банка, кои се направени во соработка со стопанските комори, односно со компаниите во Македонија и со државните институции од типот на Централниот регистар, Катастарот и сл. Очекуваме во првата половина од 2012 година сите тие педесетина нови мерки да почнат со реализација, а на компаниите да им се олесни работењето во насока на намалување на бројот на процедури за добивање разни лиценци, дозволи, одобренија за градба и слично и во насока на скратување на времетраењето што е потребно за фирмите да ги добијат потребните документи. Со вклучување на општините пак, дел од мерките ќе придонесат за намалување на трошоците, бенефит што ќе го почувствуваат граѓаните.Исто така, донесени се и мерки за поддршка на градежништвото и на индустријата преку засилени капитални инвестиции, а до крајот на јануари ќе биде доставено барање до Европската инвестициска банка за повлекување нови 100 милиони евра, имајќи ја предвид динамиката на искористеност на претходните 50 милиони, што ќе претставува значителна инфузија во ликвидноста на македонските мали и средни претпријатија.

Сега е актуелен проблемот со загубарот Тутунски комбинат-Прилеп. Зошто сметате дека најприфатливо решение за овој загубар е Владата да му ги отпише долговите? И тоа без никој да има одговорност за лошото работење?

Прашањето за Тутунски комбинат-Прилеп постојано е актуелно, речиси една деценија. И тоа е сосема логично ако се земе предвид колкаво е значењето на комбинатот за градот Прилеп, за прилепските тутунари, за вработените и воопшто, за Прилепскиот регион. Исто така, очекувано е да се слушнат и критики на сметка на одговорните кои го решавале горливото прашање на прилепскиот Тутунски комбинат. Основниот предизвик и за овој и за останатите загубари е наоѓање решение кое ќе се базира на здрава економска логика, а притоа ќе се погрижиме и за социјалната димензија.

Оттука, Владата е на ставот дека реформирањето на ТК Прилеп, како и на ОХИС, ЕМО и на Еурокомпозит треба да биде на начин за да се задржи основната дејност на друштвата, да се утврдат, да се изградат и да се имплементираат издржани деловни планови, да се зголеми надзорот над менаџментот, односно да се зајакне одговорноста и способноста на управувачките структури кои ќе се носат со предизвиците на тоа што значи откуп, обработка на висококвалитетен тутун и негова продажба на познати светски компании.

Владата на Република Македонија, покрај уделот што го има како сопственост и го остварува во име на Република Македонија, истовремено е и доверител, и тоа во најголем дел поради законските обврски за давачки. Притоа, секој доверител има потполно право да ги отпише и да не ги наплати своите побарувања, односно да донесе адекватни одлуки кои ги смета како најдобри. Но, наводите дека државата ги простува долговите, а истите се предизвикани од управувачките структури, навистина звучат непријатно и креираат состојба во која, реално, граѓаните би се запрашале како тоа може и смее да се толерира. Затоа, сакам да укажам дека државата не простува долг, туку води "лекс специјалис", законска постапка за да ги претвори побарувањата во влогови, односно во акции, со што се намалуваат нејзините побарувања на сметка на зголемување на сопственичкиот удел во компанијата, сè со цел да ја подобри финансиската состојба, дури и од чисто сметководствен аспект. И тоа се врши во постапка согласно посебен закон за конверзија, за кој одлучува Собранието, а носител на овие законски активности е Министерството за финансии.

Ајде да видиме и која е алтернативата?! Доколку државата тргне во наплата на тоа што ѝ го должи прилепскиот Тутунски комбинат, практички ќе се најде во позиција не само да не го наплати долгот во вкупниот износ, туку и ќе предизвика згаснување на главниот носител на оваа дејност во Прилепскиот регион. Логиката на реорганизација преку стечај е навистина интересна и можна и сè уште ја размислуваме како опција, но не пред да бидеме сигурни дека сè е направено во насока на наоѓање можност за овозможување успешно деловно работење на компанијата преку продажба на странски инвеститор.

Која е стратегијата на Владата со загубарите? Дали Владата како најголем акционер планира да ги продава или можеби да ја менува стратегијата, да го намали бројот на вработени?

Владата на Република Македонија е непоколеблива во одлуката сите загубари да ги продаде на заинтересиран инвеститор. Тоа е генерален принцип на однесување. Сè што правиме е насочено кон оваа цел. Во меѓувреме, работиме напорно на подобрување на финансиската состојба на компаниите, на намалување на загубите, се преземаат сите законски мерки против секој кој е под истрага или осомничен за криминал. Истовремено, сакаме да се санира опремата и да се унапредат технолошките процеси на производство и сето тоа да придонесе за да биде прифатлив аранжманот на продажба и тоа без компромис. Инсистираме на тоа инвеститорот да ја задржи основната дејност на овие друштва или барем, во поголем процент, доколку се одвива продажбата во делови и да ги задржи сите или најголем број од вработените, да ја обнови технолошката база и да ги пласира производите на странски пазари.Во моментов се одвива проценка на сите друштва, која ќе трае во следните месец и половина. Проценката ќе даде одговор на реалната вредност на друштвото и ќе предложи почетна цена на акциите. Владата на Република Македонија ќе ги утврди критериумите за продажба, при што сè уште стоиме цврсто на ставот дека основен услов е задржување на вработените во друштвата, како и можноста за продажба на сите или на дел од друштвата и во делови. Дури потоа ќе биде објавена продажбата, а процесот ќе се одвива согласно прописите за приватизација на државен капитал.

Кои ќе бидат главните проекти со кои планирате да се зафатите во текот на Вашиот мандат?

Енергетиката останува еден од моите приоритети. Како еден од најголемите и најзначајните проекти од енергетски, државен и економски аспект, секако, е веќе споменатиот Чебрен и Галиште. Успешната реализација на овој проект ќе доведе до нето-ефект за пораст на БДП за 2%. Покрај ова, би сакал да ги споменам и проектите за енергетска ефикасност, на кои веќе активно работиме, како и привлекувањето инвестиции во обновливите извори на енергија, бидејќи Македонија има огромни потенцијали во овој дел, но сè уште недоволно искористени.

Развојот на технолошко-индустриските зони и привлекувањето на што поголем број реномирани инвеститори во нив ќе остане на мојата листа со приоритети и во понатамошниот период, бидејќи тоа ќе придонесе и за регионален развој, но и за развој на целокупната економија, преку поголем извоз, особено на производи со висока додадена вредност, отворање нови работни места, нови технологии. Моја цел во идниот период ќе биде и зголемен девизен прилив од странските туристи преку развој на туризмот и промовирање на Македонија како атрактивна туристичка дестинација, односно пораст на учеството на туризмот во БДП за најмалку 5%, наместо досегашните 2%.

Што се однесува до секторите кои можат да обезбедат прилив на свеж капитал и да го зголемат бројот на вработувања, посебно внимание би сакал да обрнам на минералните суровини, па со цел да го олесниме влезот на нови инвестиции се зафативме со поедноставување на процедурите и изработка на нов софтвер кој на едно место ќе содржи целокупна база на податоци, вклучувајќи ги податоците за минералните суровини, кои досега беа дел од државните архиви на Скопје и Белград, која редовно ќе се дополнува и ќе го олесни процесот на издавање на лиценците неопходни за работа. Секако, поддршката на малите и на средните претпријатија преку програмите креирани за нив, континуираната соработка со бизнис-заедницата и поголемата соработка меѓу науката и бизнисот ќе останат на врвот на мојата агенда.

Извор: „Капитал“

Новинар: Биљана Здравковска-Стојчевска

Како се снајдовте во новата улога на министер во еден мошне чувствителен ресор како што е Министерството за образование и наука?

На функцијата министер сум веќе шест месеци и морам да признам дека секој ден учам нешто ново. МОН опфаќа голем број луѓе и затоа е исклучително важно министерство. Секаде во светот се смета дека ова министерство е тоа што ги создава основите на едно општество. Како министер верувам дека ова е исклучително важна задача, а тоа е во следниот период да создадеме основи за развој на нашето општество не само од социјален, туку и од економски аспект. Во изминатите шест месеци се поставени основите на моето дејствување, така што во следниот период ќе продолжиме со реализација на проектите што се најавени, но и на некои нови.

Вие сте најмлад министер во овој владин состав. Дали Ви претставува тоа предност или хендикеп?

Искрено, и едното и другото имаат и позитивни и негативни страни. Во оваа ситуација, со обемот на обврски и степенот на одговорност што се бара како министер, можеби младоста дава мала предност, затоа што овозможува комплетна посветеност на работата без да имате друг тип обврски, што значи комплетна посветеност кон реализирање на проектите и кон работата во МОН.


Ретериравте од најавите за укинување на дел од студиите, меѓу кои и оние за македонски јазик. Сега најавувате дека прво ќе разговарате со деканите, па потоа ќе носите одлуки кои студии ќе се укинуваат?

Презентираната анализата беше врз основа на еден податок, односно податоци што ги води Агенцијата за вработување. Меѓутоа, кога одлучувате од аспект на квоти, кои се тие студии што треба да продолжат, а кои би се укинале, а кои евентуално би продолжиле во намален или зголемен обем во наредниот период, не може да го земете предвид само пазарот на трудот, туку и други фактори. Споменавме многу пати дека анализата која беше презентирана, а тоа е нешто за што и самите ректори, декани, редовно спроведуваат истражувања, беше за тоа какви струки се бараат на пазарот и кои се дефицитарни, а кои се суфицитарни. Но, во ниеден момент не значи дека Министерството само врз основа на еден таков фактор може да донесе самостојно одлука од аспект на студиите.

Како секоја година, така и оваа, заедно со ректорите ќе одлучиме во однос на квотите кои ќе бидат доделени на различни факултети за различни насоки. Но, идејата на таа анализа, пред се', беше од економски аспект да ги разгледаме можностите и обврските што ќе следуваат за МОН. Една исто значајна поента е што не треба да се гледа се' од аспект на овозможување квоти, туку, исто така, и од аспект на тоа каква улога треба да игра МОН за оние што се веќе, условно кажано, суфицитарни, како да им овозможиме да си го најдат своето место на пазарот на трудот. Тие имаат квалификации или се во процес на стекнување квалификации. Тоа е другата страна на приказната која не беше соодветно толкувана во јавноста. Како МОН имаме обврска заедно со факултетите да одлучиме кои студии и какви квоти ќе добијат, но, исто така, имаме обврска на оние што завршуваат со студиите да им овозможиме едно квалитетно работно место. Така што таа анализа има две страни.

Значи, студиите за македонски јазик, дефинитивно, не се укинуваат?

Не се укинуваат. МОН нема да донесе никаква одлука без да се консултира со универзитетите, но голем број факултети веќе работат на разгледување нови насоки кои се на некој начин комплементарни, меѓутоа даваат дополнително знаење. Верувам дека тој поттик за промена на студиските програми ќе дојде од самите универзитети.

За какви програми се размислува моментно и дали тоа се однесува и на дисперзираните студии за кои веќе имаше најави дека се размислува за укинување?

За дисперзираните студии дебатата што беше наметната од наша страна беше повеќе како да се направи рационализација на потребата на кадарот онаму каде што постојат дисперзираните студии. На пример, Правен факултет што егзистира во некое помало место, мислам дека има таков во Кочани. Тој Правен факултет изминативе три години има генерирано по 150-200 студенти. Значи, веќе за тој регион има 600 студенти. За наредните години, по барање на самите универзитети, треба да се размислува кој факултет би му бил од корист на тој крај, знаејќи дека веќе има генерирано 600 правници. Иако, карикирам со бројките...

Тогаш, дали планирате укинување на дел од дисперзираните студии ако просторот во некои мали места е веќе пополнет и со тоа нема веќе цел да постојат?

Не може да зборуваме за укинување, зошто дисперзираните студии се токму дисперзија на нешто што веќе постои. Кога ќе спомнете укинување тогаш значи дека еве, комплетно да нема веќе никаков факултет во Кочани. Не е тоа целта. Значи нам ни е целта да овозможиме факултет во таа област кој ќе му служи на тој регион. Тоа што го бараат самите универзитети од нас е да размислиме заедно за следната година како да дојдеме до некое разместување на факултетите во некои градови, да се овозможат некои профили, насоки, факултети кои се барани за потребите на тој крај. Можеби после одреден број правници, да ни треба Земјоделски факултет или можеби повеќе технички насоки. Целта не е да се укинуваат дисперзираните студии, туку да се направи рационализација од аспект на тоа што можеби во следните три години му е потребно на одреден регион. Идејата е да дозволиме друг вид на студии во тие места. Во моментот универзитетите веќе размислуваат на таа тема. Тоа не е нешто што ние како МОН би сакале да го наложиме.

Се согласувате ли со тврдењата дека во Македонија, сепак, има голем број факултети според бројот на население. Колку Министерството внимава на стандардите?

Целта на сите реформи кои се спроведуваат е да може студентот да го сфати студирањето како можност, а не како привилегија. До скоро студирањето во Македонија беше привилегија. Значи беше тешко да влезете, се фаќаа врски... Се согласувам дека од наша страна критериумите кои се доделени за универзитетите треба да се следат. Просветниот инспекторат врши редовна контрола на приватните и државните универзитети. Пред некое време капацитетите на Просветниот инспекторат беа зајакнати со уште четворица инспектори, а во следниот период ќе ангажираме уште тројца. Како втора фаза би размислувале околу самите критериуми за отворање и за следење на студиските програми. Најбитен момент за МОН е луѓето кои завршуваат да се здобиваат со квалитетни квалификации кои би им биле од корист. Не би сакале да се доведеме во ситуација одредени факултети или универзитети да издаваат дипломи кои не се барани или се невалидни кај работодавците. Тоа е ситуација на која мора да работиме за да биде избегната. Перцепцијата да се бараат само кадри од државните универзитети мора да се смени. Не е се' во казните. Казните, според мене, би требало да бидат последен метод.

Дел од студентските домови се во очајна состојба. Студентите се жалат дека, на пример, во Домот „Кузман Јосифовски-Питу“ нема ни струја, парно и дека учат на свеќи. Од друга страна, најавивте дека ќе се градат нови домови. Се планира ли реконструкција на постојните?

Неколку пати напоменавме дека инвестициите во студентските домови ни се приоритет. Освен овој што го започнавме со изградба пред некој ден, планираме и во „Гоце Делчев“ и во другите домови да има реконструкција. Значи онаму каде што е потребно. Тотално е неприфатливо и нема да останам на тоа во 21 век да имаме такви услови за учење на студентите. Правиме максимални напори да издвоиме што е можно повеќе средства за студентските и ученичките домови и за реконструкција и модернизација на условите, но и за изградба на нови домови по пат на јавно приватно партнерство. Од наша страна, во следниот период ќе почнеме со овие активности, иако тоа ќе зависи од средствата, но тоа ќе ни биде приоритет. Како што ни се приоритет инвестициите во основните и средните училишта, така ни се и инвестициите во студентските домови и изградба на нови. Приоритетни ни се домовите-„Невена Георгиева-Дуња“, „Гоце Делчев“, и „Кузман Јосифовски Питу“.

Кога веќе ги споменавте училишта, во колку се планира реконструкција?

Континуирано се инвестира во нови школи. Со проектот за реконструкција, пак, се опфатени околу 200 училишта. Се планира замена на азбестни кровови, на кровна инсталација, прозорци, санитарни јазли и греење... Меѓутоа, независно од тоа, голем дел од општините кои веќе имаат започнато со нови училишта имаат можност да аплицираат за средства преку кредит кај Светска банка обезбеден за потреби на општините. Неколку од нив се пријавија за тој заем. Ние како министерство располагаме со ограничени средства.

Кога ќе ги објавите резултатите од ревизијата на учебниците? И како ќе постапите со предлозите на ревизорите до Вашиот претходник комплетно да се повлечат учебниците за прво и за второ одделение?

Сега сме во една фаза кога, условно кажано, сите учебници за основно и средно образование се веќе испечатени. Оваа година не не' очекува печатење на нови учебници, од нови автори. Што значи, тој процес е завршен. Планираме подобрување на учебниците во три категории: учебници кои ќе бидат повлечени од употреба бидејќи се утврдило дека не ги исполнуваат условите за да бидат во настава; учебници кои имаат помал број на грешки и каде што може да се оди со некаква дополна и исправка; и учебници кои се во ред. За нас приоритет ќе бидат токму тие кои не можат да бидат во употреба.

Колку има такви учебници со оглед на грешките кои се уште се учат, како што е, на пример, дека Грција излегува на Јадранско Море?

Запрепастувачки се филтрите низ кои поминуваат учебниците и пак има грешки. Значи има автор или автори, па потоа тројца рецензенти кои се професори, Национална комисија за учебници, па потоа се оди на печатење. Тоа се три филтри.

Дали е точно дека во голем дел од учебниците има грешки?

Точно е дека во голем број има грешки, но има грешки кои се печатни, ненамерни, несистематски...

Колку учебници ќе се повлечат?

Во приоритетната група на учебници што треба да бидат повлечени за следната година има учебници на македонски и на албански јазик кои едноставно не ги задоволуваат потребите. Не станува збор за големи финансиски импликации бидејќи следната година планираме обнова на тие учебници кои биле ставени во употреба пред 3 години. Приоритет ќе бидат и учебниците кои едноставно не се за употреба. Се работи за десетина учебници за кои размислуваме да се повлечат за основно образование.

Генерално, државните универзитети имаат повисоки позиции од приватните во рангирањето на Шангајската листа. Но, ова се прелиминарни резултати што треба да се допроверат, иако тенденцијата е таква моментно, вели Кралев.

Тој не сакаше да прецизира кои универзитети се на првите позиции на листата, за која нагласи дека треба да ја промовира Шангајскиот универзитет, кој го правел рангирањето. Според Кралев, моментно се дообјаснуваат дополнителните прашања за факултетите, а потоа ќе се промовира листата. Кралев не исклучува можност да има и други рангирања.

Извор: „Утрински весник“

Новинар: Жаклина Хаџи-Зафирова

Пресудата од Хаг која се оценува како најголем дипломатски успех за Република Македонија во 2011 година се очекува да има позитивни импликации врз евроатлантските интеграции на земјата. Со каква стратегија ќе настапи МНР за капитализирање на придобивките од Хаг?

- Епилогот од Хаг е судска констатација за деструктивно однесување на нашиот сосед во НАТО интеграциите. Мислам дека не е само наш успех. Голем успех е воедно и за меѓународното право. Имаме јасна потврда дека македонските очекувања за приклучување кон НАТО се попречени нелегално. Клучно е што така цени највисокото судско тело на ОН. Тој факт е крупна придобивка за евоатлантските интеграции во нашиот регион. Долго време Балканот пател од непредвидливост и неодговорност во носењето на одлуки. Во интерес на целиот регион е да излеземе од таквиот концепт.

Во поглед на стратегијата, нашите цели пред и по Хаг се непроменети. Денес, сепак гледаме повеќе придобивки. Прво, од аспект на НАТО, ќе можеме да реафирмираме заедно, земји членки и кандидати, дека владеењето на правото ни е вредност која ја делиме. Второ, ни се отвара прилика да ја одбегнеме замката на "политичка балканизација" во ЕУ процесот на проширување. Трето, за грчкото водство се отвора одлична прилика да се излезе од традиционалната улога на автор на заложнички драми, прераснувајќи во еден регионален промотор на конструктивност, потенцирам на дела, а не на зборови. На тој начин ќе потврдиме дека од двете страни на границата гледаме на Европа како на заеднички дом. Нашата стратегија тука е чисто европска. Во Европа, се обединуваат луѓе во интерес на заеднички мир, стабилност и економски просперитет. Заложништвото и уцената врз соседот како концепт не можат да се вклопат најдобро низ европска призма.

Како го оценувате однесувањето на Грција по пресдудата во Хаг и одбивањето средби од страна на грчки високи претставници покренати од премиерот Никола Груевски?

- Не би можел да најдам некое разумо објаснување. На Грчката влада и е укажано дека има прекршено меѓународно правна рамка за да ги попречи легитимните аспирации на Македонија кон членство во НАТО. Ваква констатација произлегува од највисок меѓународен судски орган. За одговорна Влада или личност, тоа би требало да влијае во правец на конструктивност и корекција на грешката. Интерес на целиот регион е стабилна, просперитетна и евроатлантски интегрирана Македонија. Нашите соседи треба да работат во овој правец. Не е корисно да трошат енергија во барање на изговори, одбегнувања и саботажи на интеграцискиот процес.

Европски и американски политичари сугерираат заедничко поголемо залагање на Брисел и Вашингтон за конечно решавање на спорот за името. Колку се реални залагањата на Македонија за одвојување на евроинтеграцискиот процес од процесот за решавање на името?

- Секогаш билатерални разлики биле надминувани додека европското интегрирање се одвивало. Така било во седумдесетите години кога прв пат се проширувала тогашната Европска Заедница. Така било и со најголемиот бран на проширување на Унијата во 2004. Така е и со најсвежото проширување кое ќе се ефектуира во 2013. Оваа пракса по прв пат Грција пројавила волја да ја наруши со уцена врз почеток на преговорите со Македонија. Не е корисно да се прават исклучоци, особено не кога мотивот на една земја членка е непринципиелен и уште повеќе нелегален. Инаку и ние сме за солидарност. Еден ден и ние ќе бидеме членка на ЕУ. Таа солидатност во духот на "основачите на модерна Европа" (Моне, Шуман...) мора да биде за заедничка повисока цел. Таа никако не смее да биде за да се наштети на заедничкиот интерес. Со тековната грчка блокада се прави токму второто. Не се придонесува кон стабилен и просперитетен Балкан во европски рамки.

Што се однесува до првиот дел од прашањето, поттик за излез од  блокирачкиот менталитет е секако добредојден. Не може сепак да игнорираме дека до Атина на дневно ниво се упатуваат очекувања да почне да почитува обврски. Најголем дел од упатените очекувања имаат последици врз кредибилитетот на еврото. Во такво друштво на очекувања, интересот и мотивот за вразумување во поглед на нас,  неможе да се види како приоритет. Лично, посакувам да видам придвижување кон задничките цели и од нашите јужни соседи. Тоа би било крупен успех и за нашите стратегиски интереси.

Со оглед на редовната комуникација со посредникот на ОН во спорот за името Метју Нимиц кои се очекувањата од неговата нова иницијатива за средба со страните во спорот?

- Добро е да го почитуваме принципиелниот став да му оставиме простор да го извршува својот мандат. Секако неблагодарно е да прејудицираме и креираме очекувања. Од аспект на резултати, мотивираноста и посветеноста од грчка страна не се фактор што особено охрабрува. Првичните пораки на сегашната Влада во Атина се на неприоритетност и незаинтересираност за целисходен дијалог со Македонија. Повеќе енергија беше потрошена во поставување барикади, опструкции и одбегнувања на суштински разговори отколку во решение. Од наша страна, посакуваме тоа да се промени час поскоро. 

Кои се проектите од приоритет за МНР во 2012 година на билатерален и мултилатерален план?

- Најголем дел од проекти и активности ни се подредени на стратешките определби, НАТО и ЕУ членство. Сепак, посебен акцент ќе ставиме на соработката во нашиот регион. Годинава го превземаме претседавањето со Процесот за соработка во ЈИЕ, најстарата регионална иницијатива. Цениме дека практичната соработка во регионот може значително да ја подобриме. Тоа најмногу зависи од нас самите. Во рамки на ОБСЕ ќе претседаваме со Форумот за безбедносна соработка, кој заедно со Постојаниот совет се единствени формати каде се носат одлуки и има тежина во безбедносната сфера за 56-те земји членки. Доста значајно ќе ни биде годинава и членството во Извршното тело на УНЕСКО. По прв пат во својата историја Република Македонија ќе биде дел од најзначајниот орган во оваа клучна институција од системот на Обединетите Нации. На билатерален план, економската соработка ќе ни биде исклучително важна, а ќе целиме и кон поголема присутност и видливост на Македонија глобално.

Дали Македонија доволно ја користи јавната дипломатија во служба на  промовирање на сопствените национални интереси?

- Изминатиов период добивме значително внимание во светската јавност. Од една страна, активностите за запознавање со економските поволности да се инвестира во РМ се прилично интензивни. Од друга пак, невообичаените препреки со кои се соочуваме на патот на евроатлантските интеграции креираат потреба за информирање и во јавноста надвор. Судската разврска во Хаг наметна дополнителна потреба. Со повеќе настапи во изминативе месеци, на водечки светски медиуми и во најреномирани тинк-танк-ови, мислам дека се подигна нивото на информираност за македонските аргументи кај повеќе интересни групи. Дополнително, ќе се работи на културната промоција. Во овој сегмент има многу што да понудиме и на јавноста надвор од Македонија. Во образовен контекст сметам дека може да го зголемиме присуството надвор, меѓудругото и со поактивно претставување на Македонија во академски средини. Мали земји, особено во услови на покрупни економски кризи, е прилично тешко да добијат простор во јавната глобана сфера доколку не се работи за исклучителни конфликти. Сепак, Македонија има приказна во многу домени која неретко фасцинира и сигурно не остава никого рамнодушен. Тука ја гледам можноста да бидеме поактивни во иднина.

Какви се искуствата од именувањето почесни конзули и дали нивните капацитети се доволно искористени?

- За мала земја со ограничени ресурси почесните конзули можат да имаат доста значајна улога. Со една таква визија, спроведовме анализа за досегашниот индивидуален учинок на почесните конзули. Од согледувањата има повеќе заклучоци за тоа како попрактично да се дејствува во иднина. Воведуваме пристап за систематско тримесечно следење на активностите и зголемување на можностите за заедничка промоција на земјата надвор. Пред самиот почеток од годинава именувавме нова група на почесни конзули, кои се пред се видни бизнисмени во државите каде живеат. Оваа година ќе ги ставиме и нив во погон за да го динамизираме овој потенцијал за промовирање на Република Македонија.

Дали е доволно екипирана дипломатската мрежа на државата, односно кои се правците на инвестирање и развој на дипломатската служба за нов квалитативен исчекор?

- Дипломатија е по дефиниција "скап спорт". Нам секако дека ни е потребно инвестирање и тоа во повеќе правци. Сепак, факт е дека ресурсите се ограничени во сите дејности. Од државен аспект, неможам да кажам дека треба да скратиме на здравство или образование за да имаме повеќе инвестиции за дипломатијата. Тоа пак што е покажано низ праксата е дека нема стриктна корелација помеѓу расположливи средства и активност или резултати од дипломатско-конзуларните претставништва. Од досегашните набљудувања произлегува дека мотивираноста, креативноста и посветеноста на работата се попресудни за потрајни резултати. Клучен останува човечкиот фактор. Во изминатите две децении позначајна одлика беше потребното проширување на дипломатската мрежа. Мислам дека во следната деценија фокусот треба да биде и на модернизирање на функционирањето, во согласност со трендовите во останатите европски земји, особено помалите. Негувањето на култура на модерни,  динамични, адаптибилни и тимски ориентирани дипломати и нивна континуирана професионална надградба ќе биде стратегиски значајна. Во тој правец мислам дека треба да се развиваме.

Извор: „МИА“

Новинар: Виолета Ангеловска

Ќе не примат ли во НАТО оваа година?

Тоа би било правично и заслужено, но се надевам и посакувам да не биде како што велеа старите, каде што има сила, правдина нема. Наше е да работиме со целосна посветеност.

На која сила мислите, на Грција или на целата алијанса?

На двете. Засега и двете исто зборуваат за прашањето кога треба да станеме членки, како Грција така и генералниот секретар на НАТО, односно дека решавањето на спорот за името е услов за членство.

Значи ли ова дека не очекувате оти во Чикаго ќе ја добиеме поканата?

Јас го коментирам она што и официјално и неофицијално се говори. А засега не само Грција, туку и Америка и НАТО го говорат истото. Првин името, па НАТО.

Не верувате дека во овој меѓупериод може да се реши спорот за името?

Според тоа како изгледа ситуацијата со Грција, речиси и да нема теоретска шанса за тоа.

Зошто?

Затоа што Грција ниту сака ниту може сега да го решава, дури и кога би сакала, а не сака.

Kои се причините, кризата кај нив?

И поради кризата, и поради привремената влада, и поради нараснатиот национализам и поради тоа што во владата е и Самарас, и тоа баш преку претставник на МНР. Плус на истражувањата на јавното мислење тој убедливо води и огромна е шансата да биде следен премиер. А сите ги знаеме неговите јасно искажани ставови од почетокот на овој спор, во кој тој беше еден од главните креатори, па така е се до денес.

Но официјална Атина вели дека нема промена во ставовите околу преговорите...

Да, таа објавува дека ерга омнес со географска одредница е нејзиниот став и дека нема промена на ставот. Таа позиција секогаш се користела кога не се сакало да се реши прашањето. А Самарас никогаш и немал поинаква позиција. Плус сигналите што беа испратени се повеќе од јасни. Самарас двапати одби средба, а актуелниот премиер ми пиша писмо во кое и тој објави дека стои на најтврдата грчка позиција. Со таква позиција понатамошните разговори во Њујорк ќе бидат само залудно потрошено време, што тие и го посакуваат, односно го планираат. Тие имаат само една цел сега, да покажат наводна конструктивност пред меѓународната заедница, а особено пред САД, Германија и пред другите земји од ЕУ. Формалните средби кај Нимиц треба да им обезбедат алиби дека се трудат. Потоа ќе ја активираат својата дипломатија да тропне на сите можни врати и да каже, ете гледате, се обидуваме, ама нашиот сосед е многу тврд и непопустлив.

Но зарем ние нема да тропнеме на вратите, плус Нимиц ќе има увид во ставовите на двете страни...

Ние ќе го направиме нашиот максимум, но со оглед дека тие се внатре во ЕУ и во НАТО, имаат далеку подобар пристап. Но во овој момент тоа не е најклучното.

Што е најклучното?

Најклучното е што големите сили се тотално незаинтересирани за овој проблем, имаат огромни свои проблеми и прашањето за името и за проширувањето воопшто не се во врвот на нивните приоритети. Во министерствата за надворешни работи со ова се занимаваат пониските ешалони, кои немаат одлучувачко влијание.

Што се однесува до членството во ЕУ, на некои од земјите овој спор и добро им доаѓа со оглед што во нивните земји имаат отпор кон проширувањето и нервоза од најновата должничка криза. Погледнете што се случува и со Србија и со Црна Гора. Ајде кај Србија смислија нешто, ама кај Црна Гора не се ни потрудија да смислат причина за одлагањето за давање кандидатски статус и датум за преговори. Kај некои од поважните земји-членки на ЕУ наскоро има избори и не сакаат електоратот да го вознемируваат со проширување со балкански земји.

Тоа е за ЕУ, а дали истото важи и за НАТО?

Делумно да, делумно не. За НАТО нема отпор за проширување од страна на електоратот, но не се гледа ни волја за да се изврши притисок врз Грција. Америка е во изборна година, грчката дијаспора, која е многубројна и доста бучна, е традиционален поддржувач на демократите. И тука завршува приказната за притисок. Притисок не се вршеше ни досега кога не беше изборна година. Зошто баш сега некој би ја сменил политиката?

Ја имаме пресудата од Хаг на наша страна...

Тоа е она што остава мала надеж, иако по експресната изјава на Расмусен, идентична со онаа на Вашингтон, се чини засега ќе ја игнорираат. Внимавајте, земјите што нам ни кажуваат како треба да се почитуваат законодавството или правото на национално ниво, на меѓународно ниво ќе покажат непочитување на меѓународното право и на законодавството. Тоа би било тежок преседан. Но одлуката на Меѓународниот суд на правдата и понатаму останува да биде позитивен моментум и за евроатлантските интеграции, но и за изнаоѓање решение за надминување на спорот за името.

Наскоро има средба меѓу Нимиц и преговарачите, доаѓа и американскиот дипломат Филип Рикер, Вие одите во НАТО... Дали овие разговори може да дадат поволен резултат?

Даваме и ќе даваме се од себе како да шансите да се големи. Иако очекувањата се ниски. Ова со НАТО ме потсетува на една народна мудрост за љубовта: Љубовта е како сенката, колку повеќе трчаш по неа толку повеќе ти бега. Така е и во случајот - ние со НАТО и со ЕУ.

Но таа мудрост има и втор дел: кога ќе  го свртиш грбот таа почнува да трча по тебе. Дали тој дел намерно или случајно го пропуштивте?

Ха, ха, ха, засега сме го пробале првиот дел и тој е таков како што го кажав.

Значи, Вие прилично сте песимист за 2012 за влез во НАТО?

Не сум песимист, туку реалист и отворено говорам. Мислам дека е тоа исправно, да се каже отворено. Впрочем, нацрт-дневниот ред за НАТО-самитот е усвоен уште пред декември минатата година и таму нема точка проширување. Ние сега всушност се бориме за промена на дневниот ред. Ако силно запнат, дневниот ред може да го сменат само големите сили. А нема сигнали дека ќе запнат. Но ние нема да се предадеме. Ќе продолжиме и со модернизацијата на земјата и со реформите и со барање заемно прифатливо решение за надминување на спорот, кој го отвори Грција, и со презентирање на нашите аргументи. Македонија дваесет години се бори и опстојува за својата цел. Но истовремено и зајакнува и напредува. Така и ќе продолжиме.

Овој наш пат кон НАТО и кон ЕУ се претвори во вистинска голгота. Но ние како народ низ историјата сме поминале низ многу потешки од оваа, па сме издржале и сме знаеле да се избориме и да стигнеме до целта.

Опозицијата Ве обвинува дека всушност не сакате да го решите проблемот со името...

Опозицијата знае дека сакам, ама така ~ одговара да зборува. Впрочем, тие немаат кредибилитет да зборуваат за тоа бидејќи над 12 години беа на власт, плус мандатот на нивниот лидер во улога на претседател, па не го решија спорот за името. Kој им бранеше. Ако го решеа додека беа на власт, сега ќе бевме и во НАТО и во ЕУ.

Па велат дека тогаш не било време за решавање на спорот, а сега е времето за тоа...

Мижи да ти баам... секој има право да каже што сака, само треба да најде некој да му верува.


СДСМ Ве обвини дека сте ја напаѓале Привремената спогодба како лоша, а денес Ви е адут во преговорите...

Привремената спогодба е жива катастрофа за Македонија. Со неа ни го залепија името бивша југословенска република Македонија и не само што го сменивме знамето туку и симболот од тоа знаме ни е забранет за каква било употреба.

Но од денешна перспектива немаме друг избор, освен да извлекуваме максимум од таа каква таква спогодба, а максимумот, замислете, е да се бориме да влеземе во НАТО под привремената референца бивша југословенска република Македонија и треба уште и да сме среќни со тоа. Е, сега, откако Бранко Црвенковски од ништо непредизвикан во 2007 истрча да даде интервју за „Kатимерини“ дека ние сме спремни да влеземе во НАТО под привремената референца и дека со тоа божем ќе ги надитриме Грците, ги предизвика да не се согласат ни под тоа име да ни дозволат влез. До ден-денес не можам да разберам кои му беа мотивите преку најтиражниот грчки весник на половина година пред добивање на поканата за членство во НАТО на грчката влада да ~ дојави што му е планот. Kако резултат на тоа интервју реагираше опозицијата во Грција и за неколку недели владата на Kараманлис ја смени официјалната позиција. И тој човек денес ни продава приказна дека бил голем државник. Дете од пет години не го прави ова ни случајно ако воопшто беше случајно.

На многумина не им се допаѓа Привремената спогодба и бараат да ја раскинете...

Во овој момент прекинувањето на спогодбата од наша страна во меѓународната заедница би се примило толку лошо што последиците би биле далекосежни. Затоа велам дека има грешки и стратешки грешки. Грешките се исправаат, стратешките грешки не се исправаат. Сличен е примерот со Општина Kичево и со Општина Струга. Еднаш кога ќе се донесе Законот за територијалната поделба, нема веќе назад. Тоа го говорев во 2005 на митинзите за референдум, еве и се покажа. Нека дојде сега некој да најде Бадентерово мнозинство за да го смени законот. Или случајот со приватизацијата, на пример. Тоа се непоправливи стратешки грешки. Затоа велам дека стратешките грешки не се исправаат. Така е и со Привремената спогодба.

2011 ја прогласивте за успешна, иако на економски план беше тешка година. Опозицијата вели дека беше успешна само за ВМРО-ДПМНЕ...

Деновиве слушнав за една изјава на бугарскиот премиер, која е жива вистина, и која приближно гласи дека потешко време и полоши околности за економијата во Европа може да има само во војна. Значи, освен ситуација на војна, нема други околности во кои би се рекло дека може да се потешки за економиите на сите држави на Европа. С` почна во 2008 со нафтениот шок, па ценовниот шок на храната и додека светот веруваше дека најтешкото помина, стигна најголемата светска економска криза во последните 80 години, која не замина цели две и пол години. И токму кога сите поверуваа дека конечно заминува, и навистина во првата половина на 2010 кризата попушти, дојде нова европска криза, наречена должничка криза.

Е па во вакви околности да ја завршите годината со раст, и тоа веројатно еден од повисоките во Европа, тоа дефинитивно е успешна година. Kога би биле нормални околностите, можеби не би гледал дека до толку е успешна, но во вакви околности, да немате ново зголемување на невработеноста, да не сте во ситуација да не може да го сервисирате долгот и да сте втора најмалку задолжена држава во Европа, да имате низок буџетски дефицит од само 2,5 отсто, да не се намалат платите, пензиите, социјалните бенефиции или да не се зголеми старосната граница за одење во пензија, како што се случи во многу од европските земји, да немате ниту една банка во криза за опстанок, да го одржите зборот за високи земјоделски субвенции, за инвестиции во образованието и во здравството, но и за многу други ветени и остварени работи, Светската банка да ве прогласи за трет најголем реформатор во светот во таа година, да добиете потврда на препораката од ЕУ за напредокот, згора на тоа да ја добиете пресудата во Хаг со резултат 15:1, би рекол, повторно, имајќи ги предвид сите околности во светот и Европа, дека тоа е успешна година. Извлековме максимум од дадената ситуација.

Изненадивте со реакцијата на денот на пресудата кога изостана од сите очекуваната прослава. Kолку поднесувањето тужба беше ризично за Вас?

Беше ризичен. Прво, дел од нашите сојузници беа против и беа дури и лути зошто постапивме спротивно на нивната препорака да не поднесеме тужба. Практично, тоа ми беше првото крупно несогласување, да не речам и конфликт, со еден значаен амбасадор во тоа време во нашата земја, кое имаше свој негативен ефект до крајот на неговиот престој тука, па би рекол дури и денес. Тие чекорот го толкуваа дека ние не сакаме да го решиме спорот и затоа одиме на суд. Нам не ни беше тоа намерата, туку обратно. Ние посакувавме да го решиме спорот пред објавувањето на пресудата. Таа ни беше резервна опција во случај во меѓувреме додека тече спорот да не се постигне компромисно решение. Така и излезе. Исто така, бевме свесни дека сама по себе пресудата нема автоматски да значи решение на нашиот проблем, но сметавме дека ќе ни ги засили позициите, ќе биде позитивен моментум и ветар во грб за нашите цели поврзани со НАТО и со ЕУ. Од тој аспект ги ризикувавме односите со поодделни претставници на земјите-сојузници.

Вториот ризик беше ако пресудата ја загубиме, што по моите калкулации во тоа време, како и по процените на адвокатите, беше опција со мали шанси. Имајќи предвид дека опозицијата и многу аналитичари и новинари блиски до неа жестоко н` атакуваа дека сме погрешиле со тој чекор и дека ќе се каеме, мислам дека некои луѓе во Македонија ќе беа посреќни ако ја загубевме правната битка отколку самата Грција.

Трето, евентуалното губење на пресудата ќе значеше влошување на нашите и онака слаби позиции во тоа време, во понатамошните разговори за надминување на спорот, и од тој агол, и онака големиот притисок кој меѓународната заедница го спроведува само кон нас, а не кон Грција, дополнително ќе се зголемеше.

Kолку сето ова Ве замисли пред да ја донесете одлуката да започне процедурата во Хаг? Особено што секогаш кога ќе се постигне успех, славата ја делат сите, ама кога ќе има неуспех, сите покажуваат со прст кон „тренерот“?

Знам за тоа дека е така. Знаев и тогаш. Во животот нема успех без ризик. Kој ризикува, добива. Се разбира, ако претходно направил добра анализа. По извршените консултации со експертите, како домашни така и странски, оценив дека шансите да се успее се реални и сметав дека тоа е исправна одлука и дека е мој долг, моја обврска кон земјата, да ги преземам сите неопходни чекори и сите можности што ми се на располагање да ги искористам. Знаев дека опозицијата ќе се спротивстави и ќе нападне. Свесен бев за последиците од заладувањето на односите со некои од претставниците на меѓународната заедница и воопшто не ми беше сеедно поради тоа, свесен бев и дека опозицијата нема да ми прости ако кикснам на тој план, но како и многупати досега, донесов одлука во која цврсто верував дека е добра и дека ќе биде од помош. Размислував, но не предолго. За среќа, судот покажа дека е правичен. Грција н` потцени и ни дозволи пенал, кој сметаше дека ќе го пропуштиме или дека судиите нема да го забележат. Сите во тимот што го составив изиграа максимално професионално и филигрански прецизно и ја користам можноста јавно да им честитам.

И сега повторно назад на политички терен...

Да, но со еден адут повеќе во рака. Сега е јасно дека НАТО во Букурешт донесе заклучок кој беше резултат на претходни нелегални чекори на една нивна земја-членка, Грција. Со други зборови, јасно е дека тој заклучок донесен во такви околности е донесен по преземени дејства од една земја-членка, Грција, за што меѓународниот суд ја прогласи за виновна дека направила нелегален чекор. Судот чесно ја заврши својата работа. Останува да видиме колку политичарите во земјите кон чии вредности се стремиме ќе останат доследни на своите принципи. Доколку не останат доследни, тие ќе го девалвираат судот во Хаг, чии основачи се и тие самите. Со тоа принципиелно гледано ќе се девалвираат и себе. Принципот на солидарност внатре во НАТО е непринципиелно да важи кога земјата-членка што ја бара таа солидарност за истата работа за која бара солидарност е осудена на меѓународен суд, чии одлуки не се почитуваат по исклучок, туку генерално. Судот толку демократски и принципиелно размислува што објави дека изоставува да напише одредба во пресудата дека Грција не смее да го повтори делото бидејќи не сака да прејудицира и не може да замисли дека по таа јавно објавена пресуда Грција ќе го повтори делото.

Може ли да се случи оваа година да ја загубиме препораката за преговори за членство во ЕУ?

Се можно, особено откако комесарот за проширување, Фуле, на уште незапочната година ни ја најави таа работа. Kога се постапува така, од тука се гледа намерата. Сепак, ние ќе се однесуваме одговорно, ќе правиме реформи и напредок во сите полиња, што ќе решат во Брисел е само во нивна моќ. Во декември веќе ги усвоивме акциониот план и другите придружни документи. Министрите и институциите добија задачи и рокови, ќе бидеме фокусирани на тоа. Засега, поради Грција, многу аир не видовме ни од кандидатскиот статус ниту од препораката, која три години по ред комисијата заслужено ни ја дава. Да се надеваме дека во иднина ќе се сменат околностите.

 Деновиве бевте прозвани од дел од медиумите зошто никој од Владата не се појави на погребот на Глигоров...

Прво, владата и претседателот Иванов му понудија на семејството на Глигоров да ја преземе погребната церемонија и да биде со сите државни почести како што направивме и во 2008 кога почина првиот премиер на Македонија, Никола Kљусев.

Семејството не само што не го прифати тоа туку укажа дека сака да има целосно семеен погреб, во кругот на потесното семејство. По информацијата за трагичниот чин, ние ги отпочнавме сите подготовки за одржување погребна церемонија со највисоки државни почести како што е редот, со вклучување на сите протоколарни и политичко-општествени претставници, вклучувајќи ги претставниците на Владата, на политичките партии итн., вклучувајќи го и секој најмал детаљ соодветен за таков настан. Но кога ги слушнавме желбите на семејството, одлучивме тоа да го респектираме. Kако на погребот се најде половина СДСМ, прашајте ги нив. Или тие не ја почитувале желбата на семејството или таа желба ним не им била соопштена. За жал, злоупотребата на моментот во политички цели беше уште повидлива на прес-конференцијата на актуелниот претседател на СДСМ, која беше во стилот: јас и Kиро. Но тоа е негов избор.

 Како успеавте веќе шеста година да одржите атмосфера во Владата без кавги и подметнувања меѓу министрите, нешто што беше карактеристика на поранешните влади?

Формулата е едноставна. Ги убив од работа, немаат време за кавга. За тоа треба да имаш слободно време. Со вака набиена програма, рокови, темпо и динамика, но и со притисок да се заврши се на време, при што јас работам барабар со нив, луѓето немаат време за многу поелементарни потреби, а камоли за кавга и за меѓусебни пресметки. Возот на Владата оди 300 на саат. Kој ќе застане да се занимава со такви работи излетува од колосек и возот го одминува. Еве сега на Бадник имавме економски совет и донесовме одлука до јуни да се спроведат уште 50 конкретни дополнителни мерки за подобрување на условите за правење бизнис. Министрите и пред тоа беа претрупани со обврски, сега уште нови 50 им додадов. Темпото е жестоко, не остава простор за импровизации.

Извор: „Дневник“

Новинар: Антонио Спасев

 

 

 

 

При вашето стапување на функција најавивте борба со сивата економија, односно таканаречените вработувања на црно и заштита на човековите права. Каква е сега состојбата во оваа сфера, колку вработени „на црно“ имаат откриено инспекциките служби?

Брбата со сивата економија е тешка борба и таа, сивата економија и кога би имале најидеални услови веројатно би постоела, како што посоти секаде во светот, но нашата борба е сивата економија да ја намалиме и сведеме на минимум. Инаку, Државниот инспекторат за труд при вршењето на инспекциските надзори во 2011 година, заклучно со месец ноември, на работа затекна 837 лица  коишто немаат засновано работен однос на начин и постапка утврдено со Закон и колективен договор, со што на овие работници им се скратени и другите права што произлегуваат од работниот однос. Радува податокот дека годинава имаме намален број на затекнати лица без договор за вработување и една од главните причини за ова е зголемениот број на надзори на инспекторатот, но и измените на Законот за работните односи со коишто се зголемија глобите за ангажирање на лица без договори за вработување.

Опозицијата често ја обвинува Владата дека најавената борба со невработеноста ја спроведува со нивно бришење од евиденцијата на Агенцијата за вработување. Дали навистина се бришат лица од листата и доколку е тоа така на што се должи тоа? Колкав е процентот на невработеност во земјава сега?

Прашањата во врска со евиденцијата на невработените лица е уредено со Законот за вработувањето и осигурување во случај на невработеност. Со овој Закон поконкретно се утврдени условите и начинот на воведување во евиденцијата, правата и обврските на Агенцијата за вработување и на невработените лица, како и условите и начинот за бришење од евиденцијата под условите утврдени со Законот. Тоа е дел од законската регулатива која се остварува и применува за целото време од донесувањето и функционирањето на Законот и ова се само еден дел од прашањата уредени со него бидејќи со истиот се уредени и другите прашања коишто се однесуваат на активните мерки за вработување кои се во функција и во насока на вработувањето.

Цел и приоритет на Законот се ваквите мерки, а не бришењето од евиденцијата на невработени лица. Бришењето се применувало и ќе се применува во случаите кога не се почитуваат обврските и роковите утврдени во Законот, а се во врска со пријавувањето, упатувањето заради вработување или со одбивање во вклучување во одделни програми и мерки за вработување. Според најновите податоци од Агенцијата за вработувањето во евиденцијата на невработени лица се евидентирани околу 280.000 лица.

Ја утврдивте висината на минималната плата, нешто што не беше направено изминатите 20 години. Сепак законското решение предвидува износот на минимална плата да се усогласува во наредните три години за три дејности, во кои често платата е многу ниска. Зошто се одлучивте на вакво решение?

Во рамките на социјалниот дијалог помеѓу социјалните партнери и врз основа на претходно направените согледувања, беше утврден со Закон износот на минималната плата којшто ќе започне да се исплатува од јануари 2012 година.  Со Законот за минимална плата е утврден процентуалниот износ на учеството на минималната плата во просечната бруто плата во РМ, односно минималната плата изнесува 39,6 % од просечната бруто плата во Републиката за минатата година.

Согласно со состојбите со висината на платите во трудоинтензивните гранки во државата кои се на значително пониско ниво од платите во другите гранки, а со цел да се овозможи исплата на минимална плата и во овие гранки, но и за да не дојде до нарушување на тековното работење и намалување на бројот на вработените во истите, социјалните партнери врз основа на направените согледувања се договорија за постапно усогласување на минималната плата во овие гранки со утврдената минималната плата согласно со Законот.


Колку сте задоволни со функционирањето на вториот пезниски столб, на пензиските друштва? Дали финансиската состојба на Фондот за пензиско и инвалидско осигурување е стабилна, како функционира наплатата на придонесите?

Пензиското штедење е штедење на долг рок (20 до 40 години) и перформансите и успехот на пензиските фондови треба да се ценат на најмалку 10 години. Резултатите во овие 6 години постоење покажуваат успех и раст на фондовите и во број на членови и кај средствата со кои управуваат. Задолжителните фондови имаат околу 300.000 илјади членови и средства во висина од околу 15 милијарди денари (над 240 милиони евра) што претставува околу 3,35% од БДП. Имаше и циклични периоди на пад, како резултат на светската економска криза, но и периоди на раст. Севкупно гледано има раст на средствата. Секако дека има простор и за унапредување на  работата на пензиските друштва, значи давање на поголем акцент на инвестициските стратегии, проценките и длабинските инвестициски анализи од тимовите за инвестирање на пензиските друштва, со цел континуиран раст на средствата на сметката на секој член. Приносите се менлива категорија. Најновите податоци покажуваат просечен годишен принос од околу 7%. Најважно е да се ценат приносите на долг рок, особено кај нас кадешто се уште имаме младо членство кое има голем број години до пензија. Од почетокот на основање на пензиските фондови досега вредноста на нивните сметководствените  единици порасна од вредност 100 на вредност околу 130, со остварен годишен принос од околу 4,5%. Приносите и надоместоците се основните мерливи параметри за работењето, но не може да се направи едноставно одземање на приносот и надоместокот од придонеси. Надоместокот од придонеси се наплатува еднаш, а потоа тој придонес се инвестира во преостанатите 30-40 години. Приносот на фондот зависи и од каматите од инвестирањето и од надоместоците од управување со средствата. Во таа насока ќе продолжиме да работиме на намалување на трошоците на системот.

Еден од приоритетите на Владата на Република Македонија и на Министерството за труд и социјална политика е обезбедување на достоинствен живот на старите лица и пензионерите. Во таа насока, од  2008 година до сега пензиите се зголемија за 33,5%, а најниската пензија за 40 %. Исплатата на пензиите, пак, се врши во првата седмица од месецот.

Економската криза има влијание и врз социјалното осигурување, особено врз пензиите и нивната исплата. Некои држави преземаа рестриктивни мерки во пензиското осигурување што резултираа  со намалување на правата или „замрзнување“ на висината на пензијата за неколку години. Во Република Македонија пензиите се исплатуваат редовно и се врши законското усогласување според порастот на платите и трошоците за живот два пати годишно. Во програмата за работа на Владата на Република Македонија дефинирано е зголемување на пезниите за периодот 2012-2015 година.
Наплатата на социјалните придонеси, односно придонесот за пензиско и инвалидско осигурување се врши согласно предвидените проекции со Буџетот за 2011 година.

Како Министерство побаравте сите корисници на парична социјална помош да ја обноват својата документација во центрите за социјална помош, заради констатирани злоупотреби на ова право. Со оглед на тоа што рокот, и продолжувањето од девет дена што потоа го дадовте измина, дали пререгистрацијата е завршена и има ли податоци колку лица се корисници на ваква помош?

Согласно со Законот за социјална заштита еднаш годишно корисниците на правото на социјална парична помош се должни да ја обноват потребната документација, со цел да се проверат евентуално настанатите промени во материјалната и семејната сосотојба на секое одделно домаќинство, а кои би биле од влијание за остварување на правото. На пример: промена на брачната состојба на корисникот или член на домаќинството; влез на пазарот на трудот односно вработување; иселување на корисникот или членот од домаќинството во друга општина или држава и слично. Годинава за десетина дена беше пролонгиран рокот за редовната годишна обврска на корисниците на правото на социјална парична помош со цел тие лично да ја достават докуменатцијата за да можат да се внесат во новата софтверска апликација преку која од наредната година ќе се остваруваат правата на социјална заштита и со оваа софтверска апликација најреално ќе се добие бројот на лицата кои што користат социјална парична помош,


Неодамна најавивте воведување дата база за лица во социјален ризик, која е во електронска форма. До каде е внесувањето на податоците и кои се поволностите што треба да ги донесе нејзината примена?

Лирикус.......лица во ризик корисници на социјални услуги.....Министерството за труд и социјална политика во областа на социјалната заштита започна со системски реформи коишто опфаќаат повеќе сегменти. Едниот сегмент е во делот на правата на лицата корисници на социјалните услуги, вториот е софтвер за евиденција на услугите и третиот сегмент лиценцирање на стручните работници. Сите овие сегменти се поврзани и значајни затоа што водат кон подобрување на правата и услугите на лицата корисници на овие права. Стручниот тим на Заводот за социјални дејности веќе изврши обука на сите стручни работници вработени во Центрите за социјална работа за начинот на внесување на податоците и досега во базата се внесени 28 000 корисници на услуги од областа на социјалната заштита. Електронската база која што ја насловивме Лирикус (лица во ризик, корисници на социјални услуги) значи воведување на изедначена електронска евиденција на корисниците на социјалните услуги, евидентирани во сите центри за социјална работа во Република Македонија. Со неа се воспоставија 30 локални и една национална база за корисниците на социјалните услуги на ниво на Република Македонија. Базата овозможува во секое време да се добие извештај (дневен, неделен, месечен, тромесечен, шестмесечен, годишен и извештај по потреба) за бројот на евидентирани лица во дефинирани социјални ризици. Исто така се овозможува следење на појавите во системот на социјалната заштита на регионално и национално ниво, како и редовен проток на информации за корисниците на услугите во системот на социјалната заштита. Базата нуди можности за квантитавна и квалитативна анализа на податоците, за планирање и креирање на политики од областа на социјалната заштита. Начинот на спроведување и реализиација на Дата базата на ресурсниот центар за лица во социјален ризик во Република Македонија-Лирикус, е прогласена за најдобра пракса од страна на Канцеларијата на УНИЦЕФ во Њујорк, и предложена како најдобар позитивен пример во сите Канцеларии на УНИЦЕФ во светот. Затоа токму на нашите поддржувачи во овој проект УНИЦЕФ сакам да им се заблагодарам за помошта што ни ја дадоа во реализацијата на овој значаен проект.


Ја расформиравте комисијата која одлучуваше за посвојување на деца, и формиравте нова поради констатирани неправилности. Најавивте дека социјала инспекција ќе врши контрола. Дали таа е завршена и има ли најави за нечија конкретна одговорност?

Во моментов, сеуште трае конторлата во Центрите за социјална раобта и онаму каде што ќе се утврдат неправилности во постапката за посвојување, одговорните лица ќе бидат соодветно санкционирани. Досега се казнети 16 стручни работници. Истите се распоредени на други работни места. Новата комисија е составена од високо квалитенти стручни кадри од министерството и верувам дека во насјкоро време сите деца кои чекаат на листата за посвојување ќе добијат семејство и топол дом.

Здравствениот извештај заврши, педијатрите направија преглед на децата, има нови состојби, нови идеи што треба да се направи.Наскоро треба да заврши контролата по центрите за социјални работи за да можат да се споредат здравствениот и извештајот од контролата по центрите за социјални работи. Потоа треба да се направи корекција на системот во насока на пофлексибилна категоризација на децата. Тоа значи дека нема да има ригидна категоризација како до сега - здраво дете, дете во ризик и дете со попреченост, туку ќе има деца со добар психомоторен развој кои имаат од прилика од 80 до 100 проценти добар психомоторен развој. Досега на пример дете со 80 проценти категоризираше како дете во ризик. Практично ќе има четири категоризации или можеби и пет по нова методологија која ќе се направи врз основа на предлози на здравствените работници. Таа категоризација ќе биде ќе биде корегирана во самиот софтвер, така што, кога ќе се внесуваат податоците за децата ќе бидат внесувани на начин што ќе се направи пофлексибилен внес. На пример ако некое дете до сега било категоризирано како дете во ризик, софтверот не го вадел кога се барало здраво дете, бидејќи било на пример со 90 проценти добар психомоторен развој. Според педијатрите тоа е здраво дете и сега тие ќе излегуваат на листата кога ќе се бара здраво дете. Заради тоа ќе има дополнителни измени на законот и корекција, а можеби и нов правилник.

Во досегашниот систем има сериозни пропусти. Јас не би ги подгревал шпекулациите за намерно или криминално однесување на одредени лица вклучени во процесот се додека нема за тоа официјални докази. Де факто има еден куп дупки во системот кои ги дијагностициравме во целиот овој период на анализа. Тие мора да бидат корегирани, затоа што било каков систен, колку и да има добри решенија, ако има недоречености или дупки, ќе се создаваат проблеми.

Исто така, ќе има зголемена контрола на централната комисија која ќе прави увид за секоја состојба. За секоја пријава за детето ќе се формира нова комисија. Покрај оваа за посвојување ќе има комисија за педијатри која пред секое посвојување ќе прави целокупна здравствена анамнеза и ќе разговараат со потенцијалните посвоители како здравствени работници за да ги изрелаксираат во поглед на здравствената состојба на детето.   

Министерството започна акција за тргање на децата од улица. Имаше информации за поднесени кривични и прекршочни пријави, но и оти во голем дел од случаите имало и органиран криминал во кој се злоупотребувала детската сила. Дали информациите се потврдени или истрагата се уште е во тек. Колку деца досега се тргнати од улицата и во кои градови е забележано поголемо присуство на вакви деца?

Акцијата на Министерството за труд  и социјална политика во соработка со МВР е сеуште во тек во градовите  Скопје, Куманово, Битола, Прилеп и Охрид кадешто има евидентирано најголем број на деца на улица. Се до овој момент  затекнати се  околу  75 деца на улица. Мерката на привремено згрижување во установа е спроведена за 38 деца. Досега МВР интезивно работи на детектирање на вакви или слични случаеви. Во моментот за злоупотреба на детски труд се поднесени околу 40 кривични пријави и 20 прекршочни пријави до Основното Јавно Обвинителство.

Во тек е реализација на заеднички проект со МВР за евидентирање на лицата кои не се запишани во матичната евиденција. Колку вакви лица досега регистрирале мобилните тимови, и дали регистрирале лица кои ги има во оваа евиденција, но имаат проблем со вадење лични документи?

Непоседувањето на документи за лична идентификација преставува магичен круг на исклученост и неможност за остварување на своите права согласно со важечките закони.

Се проценува дека низ целиот свет 12 милиони индивидуи немаат националност или државјанство и се исклучени од речиси сите бенефити кои ги носи националноста сама по себе. Тие живеат без заштита од државата.

На овие простори, пак, проблемот е настанат како резултат на сукцесијата  на државите и усвојувањето на законодавството за државјанство. Особено засегнати со проблемите за обезбедување на документи за лична идентификација се лицата коишто се постојани жители на државата и  припадници  на  етничките малцинства.

Едни од нив се припадниците на Ромската етничка заедница коишто се соочуваат со тешкотии при добивањето на лични документи или со недостиг на истите. Во Република Македонија и во регионот не постојат прецизни податоци за точната бројка на лицата со ваков проблем, а како причина се наведува неинформираноста од една страна, како и финансиската состојба на оваа етничка заедница од друга страна.

Владата на РМ формираше меѓуресорска работна група составена од  претставници на Министерството за труд и социјална политика, Министерството за внатрешни работи, Кабинетот на министерот без ресор, Управата за матична евиденција, УНХЦР, УНИЦЕФ, Информативниот центар за граѓанско општество,  Ромски невладини организации и експерти која што подготви препораки за надминување на  овој проблем кои  треба да се имплементираат до крајот на 2012 година.

Во исто време,  Министерството за труд и социјална политика и Министерството за внатрешни работи  во соработка со Управата за водење на  книгите на матична евиденција, Ромските невладини организации и Ромски информативни центри, започнаа со формирање на мобилни локални тимови кои директно во ромските заедници  ги решаваат случаите на неевидентирани лица во матичните книги  на родените. Оваа акција е во тек во Скопје, Тетово, Гостивар, Битола, Прилеп, Куманово, Штип, Кочани, Струмица со тенденција да биде проширена на територија на цела Македонија. До сега се откриени 229  неевидентирани лица во матичната книга на родените.

Во  март 2012 година во рамките на Македонското претседателствување со Декадата (којашто Македонија го презема во јуни годинава), Министерството за труд и социјална политика во соработка со УНХЦР и ОБСЕ ќе организира Регионална Конференција за размена на најдобрите практики во надминувањето на овој проблем.  

Прекинувањето на циклусот на исклученост од регистрирањето е комплексен и тежок процес кој бара ангажирање, согласност и поддршка од централните и локалните институции.  Истовремено со вклучувањето на меѓународниот фактор, особено на УНХЦР, а во соработка со Министерството за внатрешни работи и Министерството за правда обезбедивме правна помош на повеќе од 4300 лица и извршивме мапирање на обемот на проблемите со недостаток на лична документација кај маргинализираните групи во државата и подготвени се  клучни препораки за подобро третирање на овој проблем во иднина. 

До каде е имплемантацијата на активностите од Декадата на Ромите?

Во согласност со национални акциони и оперативни планови од Декадата и Стратегијата за Роми, во текот на оваа година, продолжи имплементацијата на различните програми и активности за подобрување на социјалната инклузија на Ромите.  Во овој дел реализирани се повеќе проекти и активности, меѓу кои програмата за вклучување на Ромските деца во предучилишно образование (детските градинки), програма која во континуитет се реализира од 2006 година и која, во текот на учебната 2011/2012 година, со активно учество и на локалната самоуправа се реализираше во градинките од 18 општини во државата, при што во оваа учебна година беа опфатени 425 деца-Роми на возраст од 4.5 до 5.5 години, а вкупно од почетокот на прокетот до сега с еопфатени околу 1000 деца,  од коишто потоа над 85 отсто  се вклучени во образовниот систем и програма за стипендирање и менторирање на ученици-Роми во средно образование за учебната 2010/2011 година, со цел зголемување на бројот на Роми со завршено средно образование, подобрување на успехот и стапката на задржување во училиштата. Во рамките на оваа програма доделени се 650 стипендии на средношколци-Роми. Исто така се имплементираат активни мерки за вработување во кои Ромите се вклучени како целна група, со цел подобрување на состојбата со невработеноста, активности за подобрување на пристапот кон здравствени услуги и подобрување на опфатот на ромското население во системот на здравствена заштита. Од јануари 2011 година започна и имплементацијата на Проектот за „Поддршка на имплементацијата на Стратегијата за Роми“ кој е финансиран во рамките на IPA Компонентата 1 (TAIB). Во рамките на овој проект се обезбедува експертска помош и поддршка за јакнење на капацитетите, а од мај годинава во соработка со ОБСЕ започна имплементација на заеднички проект за отварање на мобилни канцеларии за давање на бесплатна правна помош на ромското население. Досега се отворени 2 (во Шуто Оризари и во Штип).

Извор: МИА

Новинар: Славица Стефановска